Narodni muzej Kraljevo
Izložba Kraljevo 14. X 1941 se sastoji iz istorijsko-dokumentarnog i umetničko-likovnog dela; u prvom-izložba je podstaknuta načinom na koji je Kraljevački oktobar umetnički interpretirao Ljubiša Ajdić, čiji je otac Vasilije 1941. u Kraljevu streljan posle progona iz Bitolja
Sinoć je vladika žički Justin (Stefanović) u Galeriji Narodnog muzeja Kraljevo, u sve tri sale na prizemlju otvorrio, izložbu autora Ljubiše Ajdića iz Beograda Kraljevo 14. X 1941.organizovane povodom 75 godina od najtragičnijeg događaja u istoriji grada poznatog kao Kraljevački oktobar 1941. godine. Od 15. do 20. oktobra 1941. godine nemačka vojna sila izvršila je brutalnu odmazdu nad stanovništvom Kraljeva, sprovodeći svoju pretnju da će za poginulog nemačkog vojnika streljati 100 Srba, a za ranjenog 50. Kraljevo je u tim danima izgubilo, do sada imenom i prezimenom utvrđeno, 2190 stanovnika. Istorija nas uči da potomci zločinaca i stradalih o ovom događaju treba da saznaju i nauče pravu istinu: zločinaca – kako ga ne bi ponovili, stradalih – da ne bi ponovo bili žrtve.
Izložba Kraljevo 14. X 1941 se sastoji iz dva dela: istorijsko-dokumentarnog i umetničko-likovnog. U istorijsko-dokumentarnom delu izložba je podstaknuta načinom na koji je Kraljevački oktobar umetnički interpretirao Ljubiša Ajdić, čiji je otac Vasilije, posle progona iz Bitolja (Makedonije), 1941, sa porodicom spas potražio u Kraljevu i koji je u njemu streljan. Umetnički doživljaj prenet na platna, grupisana u četiri ciklusa (1. Patrijarhalno-pravoslavna Srbija, 2. Krajputaško-rodoljubiva Srbija, 3. Taoci i udovice, 4. Ideološke slike vremena i deca rata), nije inspirisan isključivo literaturom i pobedničkom istoriografijom, već je pretežno proizvod, iskustvenog, duboko proživljenog i emotivnog odnosa malog sina prema ocu koji je streljan. Traumatično iskustvo deteta, koje je u trenutku očevog stradanja imalo 5 godina 7 meseci i 10 dana, tražilo je da bude ispoljeno na umetnički način i danas budi emocije i zahteva odgovore.
U ovim okvirima, sa brojnim saznanjima dobijenim na osnovu novoprikupljenih fotografija i dokumenata, prvi put predstavljenih u javnosti u istorijsko-dokumentarnom delu ove izložbe, nastavljeno je traganje za tako potrebnom istinom. Jer ako je istorija učiteljica života i ako se čovečanstvu sama po sebi nameće potreba da iz prošlosti izvuče pouke kako se neki događaji nikada više nebi ponovili, treba očekivati da će joj neumoljivi točak vremena omogućiti da ispuni svoju misiju i iznese istinu koja će svima biti opomena i nauk radi uspostavljanja pravog odnosa prošlosti i budućnosti.
Za iložbu, koju je priredio direktor Muzeja, ustoričar i muzejski savetnik Dragan Drašković je priređen i bogati katalog sa reprodukcijama slika koje su uglavnim rađene u tehnici ulje na platnu i uglavnom su velikog formata. U katalogu su Drašković i Ajdić poptisani kao rabnopravni autori. Vladika žički je nadahnuto, u nekih desetak minuta, govorio o izloženim delima, dok je sam Dragan Drašković u katalogu, između ostalog, naveo da je “Komnistička partija Jugoslavije (KPJ) bila protiv okupacije, ali da napada na SSSR 22. juna 1941. nije smela da ulazi u pripreme za ustanak u sukobe sa Nemcima. (“Veliki” Staljin je, naime sklopio ugovor o nenapadanju sa Adolfom Hitlerom i moglo bi se zaključiti da je čak, Staljin, bio saradnik nemačke vojne sile – prim. autora D. B.) U avgustu 1941, nastavlja Drašković, u Kraljevačkom partijskom okruku (Žički, Studenički i deo Trsteničkog sreza) bilo je 90 članova KPJ i oko 250 skojevaca . U samom Kraljevu bilo je oko 50n članova KPJ. Do napada Nemaćke na SSSR, partijska organizacija Kraljevačkog okruga obavljala je organizacione priprem za rad u novim uslovima – neophodnopsti borbe protiv okupatora”., piše Drašković. Izgleda da je ta neophodnost borbe protiv ukupatora i izazvala masovno streljanje Kraljevčana u oktobru 1941. Partizani, a i četnici, su pripucavali na nemačke vojnike. Onda je jednog dana nemačka komanda rekla da će za svakog ubijenog nemačkog vojnika pobiti 100 građana Kraljeva, a za ranjenog 50.
Slike Ljubiše Ajdića, iako on nije akademski slikar, više su nego akademske. Pogledajte izložbu u Muzeju.
D. Bajović
foto: Srđan Vulović.
