U podnožju Stolova, iznad Mataruške Banje, danas mirna šumska padina čuva tragove života i rada starih više od dve stotine hiljada godina.
Izložba „Lojanik: Praistorijski kamenolom jaspisa i opala”, koja će biti otvorena u Galeriji Narodnog muzeja Kraljevo u petak, 13. februara u 18 časova, posvećena je upravo tom prostoru.
Lojanik je najpre poznat kao paleobotaničko nalazište. Na tom prostoru otkriveni su fosilni ostaci silifikovanog, okamenjenog drveta, zbog čega je još 1963. godine proglašen naučno-istraživačkim rezervatom. Analize su pokazale da je reč o petrificiranim četinarima iz roda jele (Abies), čije je drvo, kroz milenijume, zamenjeno mineralima i sačuvalo svoj oblik u kamenu.
Ali, Lojanik nije samo priča o fosilima, jer su arheološka istraživanja sprovedena od 2016. do 2022. godine, u saradnji Narodnog muzeja Kraljevo i Narodnog muzeja Srbije, potvrdila da je ovo mesto bilo i praistorijski rudnik. Na obe strane brda otkriveni su tragovi površinskog kopa – plitke jame i rovovi u kojima su naši daleki preci vadili sirovine.
Najstariji arheološki materijal datovan je u srednji paleolit, oko 228.000 godina pre nove ere. Eksploatisani su jaspis, opal, breče i silifikovano drvo – materijali od kojih su nastajali alati i oruđa. Ti nalazi svedoče o znanju, organizaciji i razumevanju prirodnih resursa u dalekoj prošlosti.
Lojanik je nastavio da živi i u neolitu, u vreme dolaska prvih zemljoradnika. Nedaleko odatle, u Crkvini u Konarevu, na levoj obali Ibra, formirano je naselje udaljeno svega dva kilometra. Stanovnici su na Lojaniku zatekli ostatke paleolitske aktivnosti – raspoložive sirovine i artefakte koje su mogli koristiti, produžavajući tako kontinuitet eksploatacije ovog prostora.
Izložba otvara mogućnost da se Lojanik sagleda kao slojevita priča o prirodi koja traje i o čoveku koji u njoj traži i pronalazi materijal za opstanak.
Autorka izložbe je dr Vera Bogosavljević Petrović, muzejski savetnik Narodnog muzeja Srbije i rukovodilac istraživanja, a izložbu će otvoriti dr Dušan Mihailović, redovni profesor Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu.
