Kako se istorija čuva u kolektivnom pamćenju, šta o prošlosti govore spomenici i muzeji i koliko se sećanja različitih naroda razlikuju? O ovim pitanjima razgovarali su učesnici međunarodnog seminara „Evropske kulture sećanja“, održanog od 3. do 9. oktobra u Grčkoj. Među njima je bila i Zorica Šćepanović, nastavnica istorije u osnovnim školama „Petar Nikolić“ u Samailima i „Jovan Cvijić“ u Sirči.
Solun je za ovakav susret bio posebno zanimljiv izbor. Grad sa dugom vizantijskom i osmanskom prošlošću, nekada jedno od najvažnijih središta sefardskih Jevreja, čuva tragove različitih kultura, ali i događaja koji su obeležili burnu istoriju Balkana u 20. veku.
Upravo su načini na koje se ta prošlost danas predstavlja bili u središtu šestodnevnog programa. Učesnici iz 12 evropskih zemalja obilazili su istorijske lokalitete, muzeje i memorijalna mesta, razmatrajući kako se u lokalnim zajednicama oblikuje sećanje na ratove, stradanja, migracije i odnose među narodima.
Među mestima koja su posetili bili su Jevrejski muzej, Ratni muzej, Muzej vizantijske kulture i srpsko vojničko groblje Zejtinlik.
Zejtinlik je jedno od najznačajnijih mesta sećanja na srpske vojnike stradale tokom Prvog svetskog rata.
Program je obuhvatio i odlazak u Hortiatis, gde se nalazi spomen-obeležje žrtvama nacističkog masakra iz 1944. godine, kao i obilazak tvrđave Heptapirgio, koja je tokom 20. veka korišćena i kao zatvor za političke zatvorenike.
Učesnici su se upoznali i sa istorijom grčkih izbeglica iz Male Azije, kroz posetu Arhivu izbeglica Soluna i naselju Kalamaria.
Za nastavnicu istorije, ovakav program pruža priliku da se prošlost sagleda i izvan nacionalnih udžbenika, kroz iskustva drugih sredina i načine na koje one obeležavaju događaje iz svoje istorije.
Posebnu vrednost seminara Šćepanović vidi u susretu ljudi koji dolaze iz različitih zemalja i profesionalnih okruženja.
Pored nastavnika, među učesnicima su bili i predstavnici organizacija koje se bave memorijalizacijom, očuvanjem istorijskog nasleđa i obrazovanjem.
Na seminaru su učestvovali predstavnici Grčke, Nemačke, Hrvatske, Slovenije, Rumunije, Bugarske, Belgije, Francuske, Italije, Portugalije, Poljske i Srbije.
Bio je to četvrti seminar u okviru međunarodnog projekta „European Culture(s) of Remembrance“, koji zajednički realizuju Evropski centar za obrazovanje mladih iz Vajmara (EJBW) i organizacija „Retrovizor“ iz Zagreba. Program u Grčkoj organizovan je u saradnji sa solunskom organizacijom „Demotrust“, uz podršku opštine Termi, grada Soluna i Aristotelovog univerziteta.
Šćepanović je posebno zahvalila programskim koordinatorima Borisu Stameniću i Markusu Rebitscheku, kao i članovima organizacije „Demotrust“, koji su učesnicima predstavili istoriju i kulturno nasleđe Soluna.
Za nastavnike koji svakodnevno rade sa decom, ovakva međunarodna iskustva mogu biti dragocena i u učionici: ista istorijska epoha ne mora imati isto mesto u pamćenju svih evropskih društava, a razumevanje tih razlika može pomoći učenicima da istoriju posmatraju iz više uglova.
Z. Š.