12. oktobar 2016.
Jasminka Marković i Radmila Radović iz kraljevačkog Istorijskog arhiva posvetile izložbu 28 godina dugoj manifestaciji, koja je povezivala Maribor i Kraljevo
Organizovanje „Voza bratstvo-jedinstvo“ između Maribora i Kraljeva, kojem su se kasnije priključile i druge opštine i gradovi u Srbiji i Sloveniji, utemeljenje je imalo u događajima iz 1941. godine, kada je jedan broj Slovenaca na početku Drugog svetskog rata utočište pronašao u gradu na Ibru.
– „Voz bratstvo-jedinstvo“ nastao je spontano, iz pojedinačnih posleratnih poseta, susreta i dopisivanja izgnanika iz Slovenije i njihovih gostoljubivih srpskih domaćina, koji su zajedno preživeli strahote Drugog svetskog rata, fašistički progon i genocid, patili i stradali u surovoj borbi za opstanak – kaže Jasminka Marković, jedna od autorki izložbe „Voz bratstvo-jedinstvo ’61-’89“, koja je u organizaciji Istorijskog arhiva danas otvorena u svečanoj sali zgrade Gradske uprave.
„Ima jedan voz čiji vozni red određuju otkucaji ljudskih srca, a usputne stanice su mu topli zagrljaji“, piše u katalogu posvećenom današnjoj izložbi i manifestaciji koju su Slovenci zvali „Vlak bratstva in enotnosti“.
Prema rečima druge autorke Radmile Radović, manifestacija je tokom 28 godina, okupljala veliki broj ljudi.
– Bili su u tim karavanima nekadašnji izgnanici, njihovi potomci, prijatelji i susedi, predstavnici tadašnjih radnih organizacija i mesnih zajednica, škola, zdravstvenih i kulturnih ustanova, omladine, privrede, sredstava informisanja i drugi – navela je Radović.
U Kraljevo je ovaj voz stizao u vreme održavanja Oktobarskih komemorativnih svečanosti, a u Maribor – tokom obeležavanja Dana izgnanika u Sloveniji. Broj opština koje su učestvovale u manifestaciji kretao se od 13 do 72.
Svake godine manifestacija je imala neko svoje obeležje, pa je tako 1966. godine jedan trg u Kraljevu dobio naziv Trg bratstva i jedinstva (danas Trg Vojske Srbije), 1974. godine pokrovitelj manifestacije bio je Josip Broz Tito, poslednje godine održavanja manifestacija je nosila naziv „Voz ’89, uprkos svemu“.
Autorke izložbe rade i na knjigi na istu temu, koja će biti promovisana za dan Istorisjkog arhova. Direktorka ove ustanove Vesna Milojević izrazila je danas zahvalnost svim kraljevačkim ustanovama koje su istorijskom arhivu pomogle tokom rada na izložbi – Narodnoj biblioteci „Stefan Prvovenčani“, osnovnim školama „Živan Maričić“ iz Žiče, i „Sveti Sava“ iz Ribnice“, kraljevačkoj „Ćistoći“, kao i pojedincima Hadži Momiru Bakračeviću, Životi Jevtiću, Vukomiru Vasiljeviću, Dejanu Taniću i, posebno, Vasiliju Tucakoviću, učesniku i organizatoru manifestacije, koji je pomogao u pronalaženju arhivskog materijala i ustupio deo dokumentacije iz lične arhive.
