Želimo da objekat koji je u lošem stanju zaštitimo od daljeg propadanja i nema govora o zatvaranju restorana u prizemlju, niti o brisanju identiteta objekta u kojem se dogodilo mnogo značajnih istorijskih događaja, poručuje direktor kraljevačkog teatra
Zaključivanjem Ugovora o razmeni nepokretnosti između firme „Nelt“, dotadašnjeg vlasnika Srbija d.o.o. Kraljevo i Republičke direkcije za imovinu, 30. maja ove godine – zgrada bivšeg hotela „Pariz“ u Kraljevu – postala je vlasništvo države Srbije.
Kako su Miodraga Dinulovića, direktora Kraljevačkog pozorišta o tome informisali prethodni vlasnici, on se dopisom obratio gradskim vlastima u Kraljevu u kojem podseća da su Grad i Kraljevačko pozorište 18.12.2017. godine pokrenuli inicijativu za podržavljenje zgrade nekadašnjeg hotela Pariz za potrebe proširenja Kraljevačkog pozorišta, koju je tada podržalo i resorno Ministarstvo kulture i informisanja dopisom ministra 25.12.2017.godine.
Dinulović je pozvao nadležne da pokrenu proceduru prenosa vlasničkih prava nad objektom sa Republike Srbije na Grad Kraljevo i Kraljevačko pozorište, „kako bi zgrada prešla u vlasništvo grada, čime će biti omogućeni naredni koraci vezani za projektovanje i prikupljanje sredstava za rekonstrukciju zgrade koja je deo kulturno-istorijskog sećanja našeg grada“.
Sa Predlogom odluke o prenosu prava javne svojine na nepokretnostima gradu Kraljevu za potrebe Kraljevačkog pozorišta, danas su se saglasili članovi Gradskog veća, a po proceduri ona će se naći na dnevnom redu naredne sednice gradske skupštine.
– Takvim proširenjem Kraljevačko pozorište „izaći“ će na Trg srpskih ratnika, a članovi našeg teatra su zbog uspeha koje nižu zaslužili da im se stvore pravi uslovi za rad. Očekujem da ćemo posle pripreme projektno-tehničke dokumentacije za rekonstrukciju „Pariza“ (restoranog dela i sprata iznad), brzo doći i do sredstava za rekonstrukciju – ocenio je na sednici Gradskog veća gradonačelnik Kraljeva dr Predrag Terzić.
U telefonskom razgovoru za portal Krug, direktor Kraljevačkog pozorišta Miodrag Dinulović, koji u Vršcu radi na novoj predstavi, pojasnio je da Kraljevačko pozorište želi da ceo, nekada verovatno najlepši objekat na Trgu srpskih ratnika, a sada ruinirani „Pariz“ zaštiti od propadanja:
– Nema govora da u prizemlju neće ostati restoranski deo. Sprat bismo, u operativno-tehničkom smislu prilagodili potrebama za proširenje pozorišta – ističe Dinulović.
On se i ranije osvrtao na inicijativu da se zaštiti kafana „Pariz“ od gašenja, urušavanja ili bilo kakvog pretvaranja u pozorišni prostor:
– Niko ne govori o zatvaranju „Pariza“, niti o brisanju identiteta ovog grada, jer se u ovom objektu dogodilo mnogo značajnih istorijskih događaja. Bili bismo neodgovorni ako bismo zatvorili restoran koji bi mogao da postane prava gradska i pozorišna kafana. Što bismo zatvarali kad izdavanje restorana može Gradu da značajno smanji troškove održavanja ogromne zgrade u kojoj je pozorište?
U pitanju je katastarska parcela 1051/1, a u predlogu Odluke o kojoj će se odlučivati na sednici skupštine grada, precizirano je da će „odnosi između grada Kraljeva i Republike Srbije, nakon pravnosnažnosti, biti uređeni ugovorom o prenosu prava javne svojine na nepokretnostima, koji će zaključiti gradonačelnik u ime grada Kraljeva”.
M. M. D.
O hotelu Pariz – iz knjige dr Milana Matijevića „Kraljevačke kafane“
U centru Kraljeva, na uglu Trga Srpskih ratnika i ulice Milana Toplice nalazi se impozantna zgrada hotela Pariz, sazidanog u XIX veku. Zgradu su započeli da zidaju kraljevački trgovci, braća Kneževići, Nikola i Božidar. U toku gradnje novac je uložio i Mijat Radovanović, trgovac drvetom. Zgrada je završena oko 1881. godine. Kada je osnovana banka Prva kraljevska akcinarska štedionica 1885. godine ortaci su založili zgradu kao svoj osnivački ulog. Od tada je Pariz postao vlasništvo banke. Zgrada hotela je zidana na sprat. U prizemlju, u prednjem delu zgrade, bio je smešten restoran, a u delu prema ulici Milana Toplice bile su prostorije štedionice. Na spratu su bile hotelske sobe, a ulaz u restoran sa lepim hrastovim masivnim vratima je bio na samom uglu zgrade. Iznad ulaznih vrata nalazio se balkon sa ogradom od kovanog gvožđa. Ulaz u hotelske sobe je bio iz ulice Milana Toplice. Zgrada hotela imala je lepu fasadu i bila je ukras centra Kraljeva. Kraljevska akcionarska štedionica je na svojim akcijama u desnom uglu kao svoj simbol postavila sliku hotela Pariz.
Štedionica je hotel izdavala u arendu kraljevačkim kafedžijama. Prednost u zakupu hotela imali su akcionari štedionice. Pamti se da je hotel 1903. godine držao Milan Jovičić. Te godine Pariz je dobio električno osvetljenje iz centrale Radovanović – Knežević. Milan 1909. godine prelazi u Beograd i tamo nastavlja da se bavi ugostiteljstvom. Od Milana Jovičića hotel preuzima Joca Stojadinović, koji se 1914. godine seli za Novi Sad. Posle njega hotel preuzima Milan Todosijević sa bratom Dimitrijem. Pošto su Todosijevići zapali u finansijske teškoće, banka im otkazuje zakup 1930. godine. Banka potom nudi hotel u zakup Milanu Jovičiću, kafedžiji i trgovcu iz Kraljeva, jednom od jačih akcionara štedionice, koji uzima hotel u zakup 1931. godine pod uslovom da ga banka dogradi i renovira.
Najveće adaptacije hotela izršene su 1920. i 1931. godine, a više puta je renoviran. Prvo su 1920. godine zazidana ulazna vrata na uglu i otvorena nova prema tadašnjoj pijaci, između trećeg i petog prozora. Početkom 1931. godine izvršena je dogradnja hotela u delu prema ulici Milana Toplice u kome je smešten bioskop, a na spratu su sazidane nove sobe. Na zgradi je pet prozora prema pijaci zamenjeno sa dva velika izloga. Preuređene su postojeće i izgrađene nove sobe. Posle završene dogradnje i adaptacije hotel je imao 20 modernih soba za goste. Svaka soba bila je okrečena u drugačijoj boji i opremljena modernim, savremenim nameštajem i inventarom. Dogradnja i adaptacija hotela trajala je skoro dve godine, posle čega je hotel Pariz bio visoko rangiran među kraljevačkim hotelima, kao i među hotelima u susednim varošima. Imao je prvu kategoriju.
Nakon završene dogradnje Milan Jovičić je dobio dozvolu od Kraljevske Banske uprave Moravske banovine, broj 19959 od 20. novembra 1933. godine da može obavljati ugostiteljsku radnju. Povodom početka rada renoviranog hotela objavljen je oglas u novinama Kraljevski Glasnik od 21. decembra 1933. godine u kojem se navodi da je „hotel uređen najmodernije: ima 20 luksuznih soba sa hladnom i pijaćom vodom, kupatilom i veličanstvenom salom“.
Hotel je bio opremljen prvoklasnim inventarom i opremom. Escajg je kupovan od firme „Berdolf“ iz Austrije, porcelansko posuđe je u kompletu kupovano u Češkoj. Šporet je pravljen kod Goldnera iz Subotice. Hotel je imao instaliran hladnjak sa ledom, pumpe za pivo, električnu rasvetu sa lusterima. U sastavu hotela Jovičići su imali ledaru u Obilićevoj ulici, u kojoj je moglo da se smesti 650 tona leda. Zimi je led vađen iz Morave i Grdičkih bara, dovožen u ledaru u kojoj je čuvan za hotelske potrebe u letnje dane. Led su vadili i prevozili do ledare seljaci iz Grdice: Vule, Bane, Boža i Milutin Milošević, Milovanović i Lešević i Blagoje Matović iz Bogutovca.
U hotelu su spravljana jela domaće kujne i pečenja, a kasnije i jela iz francuske kuhinje. Dobra kuhinja privlačila je veliki broj abonenata. Tu su se hranili visoki državni činovnici i vojna lica, među njima i Pavle Filipović, komandant Vojnotehničkog zavoda, Većeslav Dujšin, direktor Fabrike aviona, Gec Josip, inženjer, Pero Nikoljačić obaveštajni oficir i drugi.
Hotelski smeštaj koristili su mnogi poslovni ljudi, trgovci, stručnjaci i drugi koji su često telegrafski rezervisali sobe. U hotelu su odsedali trgovci koji su preko dana obilazili okolne varoši, a uveče se vraćali u hotel na odmor i prenoćište. Kraljevački trgovci su svoje poslovne partnere, trgovačke putnike dovodili u Pariz na poslovne razgovore i da sklopljen posao zaliiju dobrim pićem. U hotelu su rado odsedali trgovci iz Grčke, Austrije i drugih zemalja. Trgovci iz Grčke su otkupljivali ogrevno drvo, trupce i rezanu građu, a trgovci iz Austrije su vršili otkup šljive, jabuke i voćne pulpe. Strani trgovci su stanovali u hotelu po više dana i meseci, sve dok traje kampanja otkupa. Neki poslovni ljudi su u hotelu stanovali po više meseci, kao Miša zvani Šmol, zastupnik istoimene fabrike za proizvodnju paste za obuću iz Zagreba. U hotelu su stanovali Svetozar Đaković, vlasnik kraljevačke ciglane, Rafailović, vlasnik rudnika Tavnik i njegov inženjer Zvonko.
Hotel je bio popularno sastajalište mnogih poznatih Kraljevčana koji su tu razgovarali o politici, prepričavali taze vesti i čaršijske događaje. U restoranu hotela Pariz najčešće su navraćali: Steva Knežević, Boka Crvčanin, Avram Ilić, Milan Nešović, Mile Kaličanin i mnogi drugi.
Cene su bile više nego u drugim kafanama. Dok je u ostalim kafanama kafa bila 1 dinar, u Parizu je bila, 1,5 dinar. I pored toga hotel je imao svoje stalne posetioce: trgovce, visoke činovnike, lekare, zanatlije. U hotel su nedeljom posle izlaska iz crkve, navraćali kraljevački trgovci na kafu, pivo i paštete. Hotel je bio poznat po tome što je svaki stalni kraljevački gost imao svoju šoljicu za kafu iz koje je služen. Svake Nove godine stalni gosti su dobijali novu šoljicu za crnu kafu i tom prilikom davali su bakšiš kelneru.
Hotel Pariz, kao jedan od najuglednijih kraljevačkih hotela, od najranijeg vremena svoga postojanja je bio značajno mesto kulturnih okupljanja u Kraljevu. U njemu su održavane staleške zabave: zanatske, trgovačke, oficirske, humanitarne. Sala hotela primala je putujuća pozorišta, mađioničare i druge artiste. U kafani hotela prikazivani su prvi filmovi. Kasnije su organizovane stalne bioskopske predstave.
Pariz, kao visoko rangiran hotel, korišćen je i za svečane prijeme i zabave. U njemu su dočekivani ministri, visoki vladini činovnici, generali, ugledni strani i domaći gosti. Ovaj hotel je više puta ugostio srpske kraljeve. 1882. godine Kralja Milana, 1901. Kralja Aleksandra, 1904. Kralja Petra. U restoranu hotela su održavane trgovačke, svetosavske, razne staleške i zabave u dobrotvorne svrhe, kao i tradicionalni organizovani dočeci pravoslavne Nove godine.
U restoranu hotela su organizovane razne izložbe i politički skupovi. Tokom 1937. godine u Parizu je održana prva izložba u Jugoslaviji protiv konkordata, sporazuma između Vlade i Vatikana. Stojadinovićevi „crnokošuljaši“ su doputovali sa dva autobusa iz Beograda sa namerom da razbiju i spreče održavanje ove izložbe. Vladika žički Nikolaj i Milan Jovičić su sprečili ovu nameru, stali ispred vrata hotela i rekli: „Samo preko nas mrtvih možete da uđete u hotel“. Crnokošuljaši su se vratili za Beograd, a izložba je održana i trajala je sedam dana.
Nakon okupacije Kraljeva od strane Nemaca hotel Pariz je još jedno vreme radio. Milan Jovičić je u jesen 1941. godine hotel ustupio Živojinu – Diki Rakićeviću, koji je kratko vreme radio sa hotelom. Početkom 1942. godine Nemci su rekvirirali hotel za svoje potrebe i u njemu smestili Soldatenheim – vojnički dom. Za nemačke vojnike u sali hotela prikazivani su filmovi, a organizovan je i dolazak varijetetskih i zabavnih grupa iz Nemačke koje su za nemačke oficire davale priredbe.
Posle odlaska Nemaca hotel je ostao demoliran, a hotelski inventar oštećen i opljačkan. Po oslobođenju hotel je počeo da radi kao državna kafana. Od 1. maja 1946. godine Pariz je radio u sastavu Radničko – službeničkog restorana čiji je upravnik bio Milan Pribaković, predratni kafedžija iz Kraljeva. Od. 1. januara 1947. godine Pariz ulazi u sastav Narodnog ugostiteljskog preduzeća Stolovi iz Kraljeva. Posle rasformiranja tog preduzeća, od početka 1953. do kraja 1955. godine posluje pod nazivom Samostalna ugostiteljska radnja, hotel i restoran Pariz u Kraljevu. Posle ukidanja samostalnih radnji od 1. januara 1956. godine hotel Pariz ulazi u sastav novoformiranog ugostiteljskog preduzeća Balkan iz Kraljeva. Preduzeće Balkan se 1959. godine pripaja Ugostiteljskom preduzeću Jugoslavija. Od aprila 1960. godine nakon pripajanja preduzeća Jugoslavija Ugostiteljskom preduzeću Srbija, i hotel Pariz ušao je u sastav ovog preduzeća, koje je menjalo ime, ali ne i formu, sve do privatizacije krajem 2003. godine, kada je 70 odsto imovine ovog preduzeća postalo vlasništvo preduzeća „Građevinara“ Miloša Radenkovića. Agencija za privatizaciju ovaj ugovor je jraskinula krajem 2006. godine jednostrano i na sporan način. Nakon toga, imovina nekadašnjeg društvenog i par godina privatnog preduzeća „Srbija“postala je imovina sadašnjeg vlasnika.
