Monografija o Goliji – planini devičanske prirode i vrednih ljudi

Povodom 20 godina od proglašenja Golije za Park prirode i rezervat biosfere objavljena je živopisna monografija, koja će čitaocima biti vodič i inspiracija da krenu u upoznavanje ove planine. Monografija, čiji je izdavač JP „Srbijašume“, danas je predstavljena u Kraljevu

            Ko nikad nije bio na Goliji, najvišoj planini jugozapadne Srbije sa vrhom Jankov kamen od 1.833 mnv, to će svakako poželeti nakon čitanja monografije posvećene ovoj planini. Publikacije nije velika obimom – 125 strana A4 formata – ali je sadržaj izuzetno bogat: predstavljene su prirodne odlike zbog kojih je Golija i proglašena prvim parkom prirode u Srbiji, ali i bogato kulturno-istorijsko nasleđe i, što za ovakva izdanja nije baš uobičajeno, svakodnevni život ljudi i narodna tradicija. Ovom monografijom, koja je sinhrono štampana na srpskom i engleskom jeziku, JP „Srbijašume“ obeležava 20 godina od proglašenja Parka prirode „Golija“ i dobijanje statusa rezervata biosfere „Golija – Studenica“.

            Jedan od urednika izdanja Dejan Zagorac kaže da je na izradi ove monografije učestvovalo više od 20 saradnika, što pišući tekstove, što pripremajući materijal, kao i 20 fotografa. U izjavi novinarima Zagorac je istakao značaj očuvanja Golije, kao planine koja još krije endemične vrste i retke prirodne fenomene:

            – Ono što pleni domaće i strane posetioce Golije su njena neiskvarena, devičanska priroda i mentalitet ljudi, koji su sačuvali otvorenost i gostoljubivost. Na Goliji nema masovnog turizma i tako treba i da ostane. Ne trebaju nam tamo veliki hoteli, nego ekološke ture. Turizam treba da se razvija, skijališta nisu neprihvatljiva, ali tako da ne naruše prirodno blago, jer na Goliji još uvek postoji ravnoteža između čoveka i prirode.

Drugi urednik izdanja je Dragoljub Šekler je upravnik Parka prirode i žitelj Golije, neko ko, kako je rekao, „za Goliju živi i od Golije živi“. Sa puno ljubavi ističe da je sa više od 75.000 hektara površine ovaj park prirode jedno od najvećih zaštićenih područja u Srbiji, da se prostire opštinama i gradovima Kraljevo, Ivanjica, Novi Pazar, Raška i Sjenica, da je najšumovitija planina i da je bogata pitkom izvorskom vodom:

I što je možda najvažnije – Golija je živa planina. Jesu uslovi života surovi, ali na ovoj planini živi oko 6.000 ljudi, za nas je ona najlepša planina u Srbiji. U poslednje vreme imali smo pritisak za izgradnju malih hidroelektrana, ali sada će sa tim verovatno da se stane. Ima pritisaka i za izgradnju vikendica, ali uz nas iz Parka prirode i čuvare, to se drži pod kontrolom, tako da možemo reći da ljudi na Goliji žive u sadejstvu sa prirodom.

Značajan deo monografije posvećen je kulturno-istorijskom nasleđu. O tome je tekst pisala i na promociji govorila mr Katarija Grujović Brković. Ona je istakla da se u parku prirode nalaze dva bisera srpskog srednjovekovnog nasleđa – manastir Studenica sa  isposnicama i manastir Gradac, kao i Kovilje, Pridvorica i brojne crkve.

Prostor Golije je prebogat kulturnim nasleđem, koje datira od perioda praistorije do početka 20. veka. Studenica i Gradac su važni za naš nacionalni identitet, a pisali smo i o crkvama nastalim pod turskom upravom. Osim spomenika kulture, značajna je baština koja nema status kulturnog nasleđa, kao što je tradicionalno graditeljstvo za svakodnevni život i običaje.

U ime JP „Srbijašume“, koje upravlja parkom prirode Golija i Rezervatom biosfere „Golija – Studenica“ i koje je izdavač monografije, na promociji je govorio Jaša Erčić, izvršni direktor za šumarstvo ii zaštitu životne sredine:

– Pre 50 godina UNESCOje počeo program „Čovek i biosfera“, a Rezervat biosfere „Golija – Studenica“ je prvi u Srbiji stekao taj status pre 20 godina. Golija je to zaslužila prirodnim i kulturnim vrednostima, očuvanjem bioloških raznolikosti i suživotom čoveka sa prirodom. Čovečanstvo doživljava destruktivnu progresivnost i ako je to cena koju treba da platimo tehnološkom razvoju, onda zaštita prirode nije čin dobročinstva, već odraz nužnosti.

            Kao jedna od recenzeneta Gordana Jančić je istakla vizuelno bagatstvo monografije, koja ima više od 130 fotografija, zatim da je pisana lepim stilom tako da bude prijemčiva širokom krugu ljubitelja prirode. Mi ćemo još dodati da bogatstvu sadržaja doprinosi to što je uspešna kombinacija stručnih tema iz oblasti šumarstva, flore i faune, ali i onih koje govore o kulturnom nasleđu i svakodnevnom životu ljudi – kao što su gastronomija, turizam, kolibarenje, žene Golije, rabadžije…

            Iz impresuma još ćemo izdvojiti ime turističkog i planinskog vodiča Pavla Pavlovića, našeg čestog sagovornika, koji je bio pomoćnik urednika i autor je većeg broja fotografija. Oni koji žele da imaju monografiju o Goliji trebalo bi direktno da se obrate upravi Parka prirode „Golija“, a ovo je link ka njihovom sajtu.

R. Vesković