Strogo zaštićena vrsta ribe pronađena baš tamo gde je planirana izgradnja mini-hidroelektrane
Nedavno terensko istraživanje tima biologa sa Instituta za biološka istraživanja „Siniša Stanković“ otkrilo je da reka Studenica krije mnogo više biološkog bogatstva nego što se ranije pretpostavljalo. U samo dva dana rada na terenu, naučnici su potvrdili prisustvo čak dve vrste riba koje do sada nisu bile evidentirane u ovoj reci, među njima i strogo zaštićeni balkanski vijun.
Studenica, koja izvire na padinama Golije i velikim delom protiče kroz područje pod zaštitom UNESCO-a, pokazala se kao izuzetno raznovrsno rečno stanište. Na pet istraživačkih lokacija, raspoređenih duž deset kilometara donjeg toka, tim je zabeležio ukupno osam vrsta riba, od kojih su tri strogo zaštićene ili zaštićene.
Novo otkriće – dokaz vitalnog ekosistema
U donjem toku Studenice po prvi put je registrovan balkanski vijun, vrsta ograničenog rasprostranjenja, poznata po nežnoj žutoj boji, pegama i prugama duž tela. Uz njega je pronađena i brkica, vrsta maslinastosive boje i izduženog oblika, prepoznatljiva po sitnim brčićima oko usta.
Biološki tim koristio je specijalizovane elektroagregate koji kratkotrajno omamljuju ribu, omogućavajući merenje i identifikaciju pre nego što se ribe bezbedno vraćaju u reku. Naučnici navode da je zajednica riba, uprkos pritiscima kojima je Studenica izložena, „iznenađujuće raznovrsna i stabilna“.
Među zabeleženim vrstama bile su i vrste peš, potočna mrena, pastrmka, pliska, klen i krkuša, što potvrđuje da mala planinska reka poput Studenice predstavlja važan biodiverzitetski resurs.
Rizici koji ugrožavaju reku
Iako Studenica pokazuje visok nivo prirodne očuvanosti, ovaj ekosistem već trpi brojne pritiske – od vađenja šljunka i krčenja šuma do nelegalnog ribolova i odlaganja otpada. Poseban problem predstavljaju postojeće male hidroelektrane, a sada je u planu i nova mini-hidroelektrana Studenica S4 – Gradina, koja bi prema projekciji potopila oko 1,4 kilometra rečnog toka.
Naučnici upozoravaju da bi takva intervencija drastično izmenila strukturu staništa: brzacima, slapovima i virovima u kojima ove vrste žive, nestalo bi prirodnog okruženja.
Organizacija Polekol i inicijativa Spasimo Studenicu, uz podršku lokalne zajednice, vode borbu kako bi ceo tok Studenice bio zakonski zaštićen, uključujući i deo koji trenutno nije obuhvaćen režimom zaštite, a upravo se u tom području planira gradnja brane.
Bojana Minović, aktivistkinja inicijativa „Sačuvajmo planinske reke Kraljeva“ i „Spasimo Studenicu“ upozorava da bi planirana izgradnja male hidroelektrane Studenica S4 – Gradina praktično značila kraj za ovaj deo rečnog toka:
– Potapanje terena, gubitak brzaka, virova i staništa doveo bi do nestanka vrsta koje su sada potvrđene. Posebno zabrinjava činjenica da se poslednja deonica reke još uvek ne nalazi pod nikakvom formalnom zaštitom. To se hitno mora promeniti. Čitava Studenica, zajedno sa klisurom, treba da bude obuhvaćena Parkom prirode Golija i Rezervatom biosfere Golija–Studenica, kako bi se dugoročno očuvale vrste, staništa i celokupan prirodni i pejzažni identitet područja. Uništavanje Studenice bilo bi gubitak koji se ne može nadoknaditi, ni za našu generaciju, ni za one koje dolaze, zato što ona nije samo prirodni resurs, već prostor duhovnosti, istorije i neraskidive veze čoveka i prirode.
Studenica, valja stalno ponavljati, nije samo reka, već je deo našeg kulturnog identiteta i duhovnog nasleđa, prostor u kojem su vekovima postojali sklad, tišina i prirodna harmonija. Zato je njeno očuvanje više od obaveze: to je pitanje odgovornosti prema sopstvenoj istoriji i budućnosti onih koji će na ovu planetu stići posle nas.
Više o ovome na LINKU
M. M. D.
