Vitomir Voja Trifunović – Korifej iz Bukovice

Kraljevčanin Stefan Nešović, muzički analitičar, istrazivač je istorije i evolutivnog razvoja harmonike na prostorima nekadašnje Jugoslavije, kao i njene široke primene u izvođenju srpskih tradicionalnih igara i pesama.

U ovom tekstu prenosimo njegovu priču o Vitomiru Voji Trifunoviću:

Vitomir – Voja Trifunović rođen je 4. novembra 1916. godine, usred Velikog rata, u selu Bukovica nadomak Kraljeva. Njegov otac Mihajlo je bio zemljoradnik, a majka Darinka domaćica posvećena domu i porodici, što je trebalo da odredi i njegov životni put. Međutim, sudbina ume da krene i nekim drugim tokom.

Voja je u najranijoj mladosti otkrio lepotu izvornih pesama i igara koje je, kada je počeo da svira harmoniku, uspevao da izvede „verno originalu“, ali i da ih oboji svojom maštom. Inače, u muziku je zaronio veoma mlad i vrlo brzo postao virtuoz  na harmonici.

Zov muzike

Iz Bukovice je 1937. otišao u Beograd, na dalje školovanje, gde je upoznao čuvenog violinistu, tada „kapelmajstora“ Narodnog orkestra Radio Beograda Vlastimira Pavlovića Carevca i imao sreće da kod njega prvi put zvanično zasvira harmoniku sa probranim muzičarima. Sa Carevcem je postao i ostao veliki prijatelj. Uz njega, upoznao je i dr Vojislava Vučkovića, a obojica su uticala na Vojino ideološko opredeljenje početkom Drugog svetskog rata.

Voja Trifunović je bio prisutan na talasima Radio Beograda i kao solista, izvodeći na harmonici u posebnim emisijama, ne samo narodne melodije, već i evergrin, pozorišnu i filmsku muziku, a što je posebno zanimljivo – vlastite transkripcije Bahovih i Šopenovih dela.

Osim na radiju, od 1937. do aprila 1941. i početka okupacije svirao je u elitnim beogradskim restoranima, gde je osvajao simpatije brojne publike koja ga je često nagrađivala frenetičnim aplauzom.

Za izdavačku kuću Edison Bell Electron iz Zagreba 1937. godine snimio je tri gramofonske ploče prateći na harmonici popularnog pevača Sulejmana Džakića.

Smešila mu se blistava karijera koju su prekinuli rat i povratak u rodnu Bukovicu. Ali, nije pobegao u zbeg, već je odmah pristupio  partizanskom odredu „Jovo Kursula“ i vojevao do 1942. kada ga je zarobila Nedićeva vojska i „zbrinula“ ga u zloglasnom Banjičkom logoru. Srećom, zahvaljujući muzici, preživeo je.

Put do zvezda

Posle Drugog svetskog rata upisao je Srednju muzičku školu koja je osnovana pri beogradskoj Muzičkoj akademiji na kojoj je  maturirao 1949. godine. Po završetku srednje škole upisuje se na teoretski odsek Muzičke akademije, na kojoj teoretske predmete uči u klasi profesora Stanojla Rajičića, a komponovanje uporedno studira kod profesora Josipa Slavenskog. Nakon smrti velikog kompozitora prelazi kod profesora Milenka Živkovića i u njegovoj klasi diplomira 1961. godine.

Bogat je životopis Voje Trifunovića: bio je osnivač i prvi direktor muzičke škole „Dr Vojislav Vučković“ (od 1951. do 1959. godine), potom urednik za novu muziku (1960-1970), urednik u dokumentacionom centru Radio Beograda (1971-1978) i muzički savetnik iste radio stanice (1978-1982), predsednik Udruženja kompozitora Srbije i Saveza kompozitora Jugoslavije, član saveta nekoliko muzičkih asocijacija…

Za svoj rad dobio je brojne nagrade i priznanja, kao što su Oktobarska nagrada grada Beograda (1976.), jugoslovenski i poljski Orden sa zlatnim vencem, prvi 1976, a drugi pet godina kasnije. Za svoj rad dobio je i mnoštvo plaketa, diploma i zahvalnica.

Njegov opus broji više od devedeset kompozicija, od kojih je 40 i on smatrao vrednim i četrdesetak obrada iz riznice našeg folklora. Svom narodu podario je antologijsko Vojino kolo u d-molu koje se i danas nalazi na repertoaru mnogih harmonikaša.

Vitomir Voja Trifunović preminuo je u Beogradu 20. januara 2007. u 91. godini. Više nije sa nama, ali njegovo delo ostaje zapisano u vremenu.

Opisano muzikom

U svom dugom kompozitorskom radu, Trifunović je prošao kroz više stvaralačkih faza, unapređujući svoj muzički jezik, ali i shvatanje muzike uopšte. U njegovom razvojnom putu jasno se izdvajaju tri razdoblja.

U prvom dominira jasan i funkcionalan harmonski jezik, organizovan čvrstom formom koja se oslanja na ustaljene oblike sonate ili pesme.

U delima koja su tada nastala, kompozitor je koristio svoje veliko poznavanje muzičkog folklora jugoslovenskih naroda, čiji je u mladosti bio uspešan instrumentalni izvođač.

Ovom periodu pripadaju dela: Pastorala za flautu i harfu (klavir), Mala svita za klavir, Varijacije za klavir, Sonata za violinu i klavir, I gudački kvartet, “Lamentoso” za gudački orkestar, “Šumadija” – svita za orkestar i Herojska uvertira.

Dela iz drugog razdoblja pokazuju mnoštvo novih i neobičnih kompozicionih rešenja. To je već zrelo doba kompozitorovog stvaralaštva u kome autor traži način da uobliči svoje muzičke ideje. Kompozicije iz ovog perioda – Simfonijska slika – inspirisana tragičnim zamljotresom u Skoplju 1963, Tokata za orkestar, Simfonijska svita (folklorni triptih), Simfonijska igra, Dva komada za orkestar – iako uobličene klasičnim formama, pokazuju oslobađanje od tradicije i skiciranje nove stvaralačke koncepcije.

Prvi jasniji tragovi novih Trifunovićevih preokupacija vidljivi su u simfonijskom delu „Sinteze – 4″ čime, zapravo, počinje kompozitorovo treće stvaralačko razdoblje orijentisano, pre svega, traženjima novih puteva u savremenoj muzici. „Sinteze – 4″ su prvo delo u kome autor konačno napušta klasične forme, tonalnu koheziju i standardna kompoziciono-tehnička-instrumentalna rešenja. Kantata „Vidici”, nastala neposredno posle „Sinteza – 4″, svojim muzičkim jezikom predstavlja potpuno nov prilaz većim vokalno-instrumentalnim delima.

U svom daljem radu Trifunović produbljuje svoja shvatanja muzike. Njegove inspiracije prestaju da budu neoromantičarske i sve više se približavaju osobenom konceptu. Kompozitor pri tome ne poseže za pomodnim elementima, već naprotiv, i u najslobodnijim tretmanima ostaje veran ličnim koncepcijama, potrebi muzičkog sadržaja i poruke. Orkestarske kompozicije „Antinomija” i „Asocijacije”, najbolji su primer za to. U jednom od svojih najznačajnijih dela, „Koncert za violinu i orkestar“, Trifunović pokazuje svoje superiorno poznavanje klasičnih oblika i drugih kompoziciono-tehničkih disciplina, kojima se koristi na inverzan način, dajući tako nova rešenja i za solistu i za orkestar. Time autor istovremeno daje odgovore i dogmatizmu i formalnom avangardizmu. U delima „Impulsi” za solo kontrabas i orkestar, kao i „Epigram” za kontrabas solo, Trifunović nam otkriva sve mogućnosti ovog instrumenta.

Trifunović je kompozicijama iz trećeg i najbogatijeg perioda, na originalan način, svoju muzičku poetiku iskazao i potvrdio da ostaje veran svojim koncepcijama, potrebi muzičkog sadržaja, poruke i komunikacije. Pored već pomenutih dela, nastalih na početku trećeg razdoblja, tu su još kompozicije: Integrali za gudački orkestar, i Simfonija – „Lice jednog vremena” (1941-1945), Koncertna muzika za orkestar, uvertira „Magnifico”, Muzičke sfere za sopran i devet izvođača, II Simfonija – posvećena prijatelju, dirigentu Vanči Čavdarskom, Simfonijski stav, Koncert za kontrabas i orkestar, III Simfonija – sećanje na Dmitrija Šostakoviča, celovečernji balet „Kosovka devojka” – „kruna” kompozitorovog stvaralaštva, Koncert za klavir i orkestar, Koncert za violončelo i orkestar, Kosovske legende, Simfonijska poema „Kraljevački oktobar 1941″ svojevrsan „muzički spomenik” posvećen streljanima od strane okupatora u Kraljevu 1941. godine.

Trifunovićeva dela su izvođena na međunarodnim festivalima savremene muzike „Varšavska jesen”, „Zagrebački bijenale” i drugim, kao i u koncertnim dvoranama Evrope, Amerike i Australije.

Njegova muzika je korišćena na baletskim scenama Evrope i Amerike.

Stefan Nešović

P. S. značenje reči KORIFEJ: Najviši deo nečega; u pozorištu starih Grka: vođa hora; danas: vođa, onaj koji je najbolji u nečemu, naročito u nekoj grani umetnosti ili nauke, “zvezda”; narodni vođa, kolovođa.

O autoru teksta

Stefan Nešović u mladosti je učio i svirao harmoniku, ali je iz zdravstvenih razloga instrument morao da ostavi po strani, pa je kao „utehu” pronašao sebe u istraživanju istorije harmonike i njenih protagonista na području naše zemlje. Bio je saradnik u realizaciji nekoliko emisija „Muzičke pletenice” Radio Beograda I, koju je uređivao i vodio Nenad Kamidžorac. Veliki je poznavalac lika i dela istaknutih srpskih harmonikaša poput Vitomira Voje Trifunovića, Nenada Neše Mićovića, Toše Elezovića, Radojke i Tineta Živkovića, Milorada Mila Uroševića, Miodraga Todorovića – Krnjevca, Zorana Pejkovića, ali i mnoštva drugih.

Pionir je na području grada Kraljeva kad je u pitanju istraživački rad srpskih harmonikaša. U Kraljevu, a i šire (izuzev Beograda i Novog Sada) niko se time nije bavio.