Zavod za zaštitu spomenika kulture Kraljevo doneo je odluku o dodeli ugovora za petu etapu konzervatorsko-restauratorskih radova u Crkvi Svetog Save u manastiru Žiča. Na javnu nabavku stigla je samo jedna ponuda, a posao je dodeljen grupi ponuđača KOTO i CKR iz Beograda
Prema Odluci o dodeli ugovora, objavljenoj na Portalu javnih nabavki, koju je Zavod za zaštitu spomenika kulture Kraljevo doneo danas, posao vredan 6.024.000 dinara sa PDV-om dodeljen je grupi ponuđača koju čine preduzeća KOTO d.o.o. iz Beograda (Voždovac) i CKR d.o.o. Beograd (Palilula). Njihova zajednička ponuda od 20. oktobra bila je jedina koja je pristigla u postupku javne nabavke.
Procenjena vrednost radova iznosila je 5.045.000 dinara bez PDV-a, dok je prihvaćena ponuda vredna 5.020.000 dinara bez PDV-a. Razlika iznosi 25.000 dinara, odnosno približno pola procenta procenjene vrednosti.
Komisija za javnu nabavku je 2. novembra zatražila dodatne dokaze predviđene konkursnom dokumentacijom, koje su ponuđači dostavili narednog dana. Nakon njihove provere, ponuda je ocenjena kao prihvatljiva i prvorangirana prema kriterijumu cene, pa je Komisija predložila dodelu ugovora ovoj grupi ponuđača.
Odlukom je završen postupak izbora ponuđača. U dokumentu je navedeno i pravo ponuđača da u roku od deset dana od objavljivanja odluke na Portalu javnih nabavki podnese zahtev za zaštitu prava.
Šta obuhvata peta etapa obnove?
Kako je Krug pisao početkom oktobra, peta etapa radova obuhvata približno 50 kvadratnih metara zidnog slikarstva u Crkvi Svetog Save.
Konzervatorsko-restauratorski zahvati planirani su na severnom zidu centralnog traveja, zapadnom luku, severnom i južnom pilastru, kao i na delu južne strane crkve.
Među freskama predviđenim za restauraciju nalaze se predstave Svete Ane sa Bogorodicom, Svetog Nikole, Svetog Đorđa, Svetog Dimitrija, Svetog Nestora, Svetog Prokopija i Svetog Teodora Tirona, proroka Isaije i Jeremije, apostola Petra i Pavla, kao i ktitorska kompozicija Petra Žujića. Planirana je i konzervacija kompozicije Krštenja Hristovog, koja zauzima približno sedam i po kvadratnih metara.
Radovi će se izvoditi od viših ka nižim zonama crkve, a njihov obim i metodologija prilagođeni su stanju očuvanosti pojedinačnih delova živopisa. Dokumentacija pokazuje da su pojedini delovi zidnog slikarstva ugroženi zbog oslabljene veze između maltera i zidne podloge. Na takvim mestima nastajale su pukotine i šupljine, dok su prisustvo soli i propadanje vezivnog sloja dodatno ugrožavali stabilnost fresaka.
Zato je predviđeno učvršćivanje nestabilnih površina, uklanjanje dotrajalog cementnog maltera, sanacija soli, čišćenje naslaga i popunjavanje oštećenja. Retuš će biti primenjivan samo tamo gde je stručno opravdan, uz obavezu očuvanja originalnog slikarstva. Posebna pažnja biće posvećena kontroli delova živopisa na kojima su radovi izvedeni tokom prethodne etape, 2024. godine.
Sve intervencije moraće da budu dokumentovane, uz fotografisanje stanja pre početka radova, tokom njihovog izvođenja i nakon završetka. Stručni nadzor obavljaće konzervatori Zavoda za zaštitu spomenika kulture Kraljevo.
Obnova koja traje godinama
Radovi u Crkvi Svetog Save deo su višegodišnjeg programa zaštite i obnove manastira Žiče. Pored konzervacije zidnog slikarstva, prethodnih godina razmatrana su i pitanja stabilnosti crkvenih objekata, sanacije pukotina i oštećenja konstrukcije, kao i obnove fasada i drugih delova manastirskog kompleksa.
Krug je ranije pisao o značaju dugoročnog praćenja statičkog stanja objekata. Profesor Arhitektonskog fakulteta Nenad Šekularac ukazivao je na potrebu da se pre završnih intervencija pouzdano utvrde uzroci pomeranja i oštećenja konstrukcije.
Tokom 2026. godine obezbeđivana su i sredstva za nastavak obnove stare manastirske kuhinje i pratećih objekata, dok je završetak širih radova na manastirskom kompleksu, prema ranijim najavama državnih zvaničnika, planiran do 2027. godine.
Najnovijom odlukom Zavoda određeno je ko će izvoditi petu etapu zaštite živopisa i po kojoj ceni. Sledeći koraci su zaključenje ugovora i organizacija radova, koji će morati da budu usklađeni sa konzervatorskim uslovima i funkcionisanjem manastirske crkve.
Detaljnije o stanju fresaka, planiranim intervencijama i načinu njihove zaštite Krug je pisao u tekstu Žiča se obnavlja sloj po sloj: nova faza zaštite živopisa u Crkvi Svetog Save
M. M. D.
