Koliko ljudi je učestvovalo u demonstracijama 27. marta 1941. godine?

Problem sa ovakvom vrstom istorijske procene je neposedovanje odgovarajuće vizuelne dokumentacije događaja – fotografija koje prikazuju celokupnu masu demonstranata u momentu najveće brojnosti

Prošle su tačno 83 godine od velikog protesta održanog na današnji dan 1941. godine, kada je stanovništvo tadašnje Kraljevine Jugoslavije odbilo pristupanje Trojnom paktu izlaskom na ulice mnogih gradova. Arhiv javnih skupova pokušao je da uradi procenu mogućeg broja ljudi koji je učestvovao u tim demonstracijama u Beogradu.

Problem sa ovakvom vrstom istorijske procene je neposedovanje odgovarajuće vizuelne dokumentacije događaja – fotografija koje prikazuju celokupnu masu demonstranata u momentu najveće brojnosti. Iako postoje mnoge fotografije ovog događaja, one prikazuju samo parcijalnu situaciju na određenim punktovima.

Drugi problem sa procenom ovako dinamičnih, stihijskih događaja bez jasnog scenarija jeste u tome što su trajali satima i veoma je teško proceniti koliko je ljudi ukupno učestvovalo u njima tokom celog trajanja.

Zato je kao polazna pretpostavka u ovoj proceni uzeto poređenje sa događajem u savremenoj istoriji koji je bio slične magnitude, dinamike i prevratničke prirode, a za koji postoji dovoljno vizuelne dokumentacije i još živa sećanja učesnika da se može steći jasnija slika o brojnosti. Kao prirodan izbor događaja za poređenje, nameće se 5. oktobar 2000. godine.

Tog dana je na vrhuncu događaja ispred Skupštine bilo oko 80.000 ljudi. Budući da je događaj trajao čitavog dana do kasno uveče, ulicama Beograda za to vreme je procirkulisao veći broj ljudi nego što je bio prisutan u momentu kulminacije. Veoma je teško proceniti koliki je bio taj broj, pa je potrebno dati neki širi raspon, i zato se Arhiv javnih skupova drži širokog okvira od 80 do 120 hiljada ljudi, kao svoje procene broja učesnika petooktobarskog prevrata.

Ako imamo na umu da je Beograd uoči Drugog svetskog rata imao oko četiri puta manje stanovnika nego na smeni milenijuma, možemo pretpostaviti da je 27. marta 1941. na njegovim ulicama bilo i oko četiri puta manje demonstranata. Ipak, ovu pretpostavku možda treba uzeti sa određenom rezervom, jer postoje indicije da su u prvoj polovini prošlog veka ljudi bili u određenoj meri spremniji da izađu na ulicu radi izražavanja svojih političkih stavova nego danas.

Sa druge strane, treba imati na umu i to da su 5. oktobra mnogi učesnici prevrata organizovano dovoženi u Beograd iz drugih delova Srbije, što 27. marta nije bio slučaj, pa ova okolnost može da neutrališe eventualne efekte prethodne pretpostavke. Tako se opet vraćamo polaznoj pretpostavci o linearnom smanjenju broja učesnika za oko četiri puta u odnosu na 5. oktobar 2000.

Imajući sve to na umu, Arhiv javnih skupova procenjuje da se broj demonstranata 27. marta 1941. na ulicama Beograda, imajući na umu tadašnji broj stanovnika, najverovatnije kretao u rasponu između 20 i 30 hiljada.

Arhiv javnih skupova je udruženje čija je misija da napravi digitalni arhiv protesta i drugih javnih skupova, dostupan svim zainteresovanim istraživačima, novinarima, istoričarima, kao i svima koji žele da se sentimentalno podsete događaja u kojima su učestvovali, bez obzira da li su to bili izlivi nezadovoljstva ili radosti.

1 komentar za naslov “Koliko ljudi je učestvovalo u demonstracijama 27. marta 1941. godine?

Comments are closed.