Početak nove školske godine u kraljevačkim osnovnim školama izmamio je osmehe na licima đaka i njihovih roditelja, ali je istovremeno otvorio i stara pitanja, pre svega ona vezana za visoke troškove pripreme za školu, ali i za zabrinjavajuće demografske trendove u gradu na Ibru.
Finansijski teret na roditeljima
Za razliku od đaka starijih razreda koji nešto pribora i odeće mogu koristiti iz prethodne školske godina, prvake je u potpunosti potrebno opremiti za prve đačke korake. Ipak, kompleti knjiga za starije razrede kao i obuća i odeća većih brojeva, uglavnom su nešto skuplji, što čini da roditelji đaka svih uzrasta trpe ozbiljne finansijske izdatke početkom septembra.
Nakon uvida u cene po kraljevačkim knjižarama i tržnim centrima moguće je formirati neku osnovnu sliku o koštanju pribora neophodnog za polazak u školu.
Najosnovniji komplet svezaka, olovaka, flomastera, drvenih i vodenih boja, tempera, naliv pera, zarezača, gumica, četkica i drugog pribora, moguće je uz dosta obazrivosti kupiti za 3.000 dinara. Ranac može da se nađe i za 3500 dinara. Roditelji koji žele da njihovo dete na leđima nosi iole kvalitetniju torbu, moraju da izdvoje najmanje 5.500 dinara. Slično je i sa pernicom koja u zavisnosti od kvaliteta može koštati od 600 do 2.000 dinara.
Komplet knjiga, koji do polaska u školu mora biti isplaćen, za osnovce košta oko 12 000 dinara, što može neznatno varirati u zavisnosti od izdavača. Za starije razrede osnovnih škola ova cifra može biti i znatno veća.
Uzme li se u obzir da je prvačićima za prve đačke korake neophodno obnoviti obuću i odeću, po gruboj računici naše redakcije, novčanici roditelja čija su deca danas krenula u prvi razred, olakšani su za 25.000 do 30.000 dinara.
Šta kažu roditelji?
Ivana Filipović iz Jarčujaka za portal Krug kaže da su ona i suprug ove godine izdvojili gotovo 60.000 dinara pripremajući njihovo troje dece za polazak u školu:
„Ove, kao i prethodne godine, u školske klupe smo ispratili troje dece. Oni pohađaju školu „Braća Vilotijević” u Jarčujaku, a za dve godine u prvi razred nam polazi i četvrto dete. Najstarija ćerka je imala besplatne knjige, dok smo za ostalu decu troškove sami podneli. Dva ranca, dva kompleta knjiga, mnogobrojni prateći pribor, patike i odeća koštali su nas možda i više od 60.000 dinara. Treba uzeti u obzir da su mlađa deca dosta toga nasleđivala od starije i da nije toga ovaj iznos bi bio još veći“.
Lidija Tomić čija je ćerka danas krenula u prvi razred OŠ „Vuk Karadžić” na Beranovcu, za portal Krug kaže da je porodica za pribavljanje knjiga, pribora, obuće i odeće potrošila oko 30.000 dinara.
„Knjige su nas koštale oko 11.000 dinara, ranac 7.000, pribor oko 4.000, dok smo za garderobu i obuću potrošili oko 8.000 dinara. Moguće je da je na nečemu moglo i da se uštedi, međutim, za prve školske dane smo kupili nešto kvalitetniji pribor, a prostor za štednju smo ostavili za neki budući period“.
Bez pomoći lokalne samouprave
U Kraljevu je pomoć grada za roditelje osnovaca, pa čak i đaka prvaka, u potpunosti izostala. Ovo je dugogodišnji trend u gradu kraj Ibra i za sada nema najava da će se ubuduće nešto značajno menjati.
Krajem prošle godine predstavnici kraljevačke opozicije su Gradskom veću predali amandmane za dopunu dnevnog rada Skupštine grada kako bi pokrenuli pitanje finansiranja udžbenika za osnovce i uvođenja besplatne voćne užine u kraljevačke osnovne škole. Ove tačke nisu uvrštene u rad gradske skupštine s obzirom da je Veće odbilo podnete amandmane. Obrazloženje je bilo da njihov podnosilac nije podneo adekvatnu ekonomsku studiju o izvodljivosti predloženog. O ovim dešavanjima portal Krug je detaljno pisao u tekstu iz 16. decembra prošle godine – PROČITAJTE VIŠE O TOME
Primeri pojedinih gradova u okruženju pokazatelj su da je do pomoći roditeljima tokom prvih školskih dana njihove dece ipak moguće doći i da se čitav problem može podvesti pod političku volju. Tako su besplatne knjige dobili osnovci u Kruševcu, Trsteniku, Čačku, Lučanima…
Ipak, treba napomenuti, da i pored izostanka pomoći od strane lokalne samouprave, određene kategorije učenika stiču pravo na besplatne udžbenike.
Ministarstvo prosvete obezbeđuje besplatne udžbenike za učenike osnovnih škola iz socijalno i materijalno ugroženih porodica, porodica sa troje i više dece u sistemu obrazovanja, učenika sa smetnjama u razvoju i invaliditetom, kao i za decu obolelu od retkih bolesti ili u situacijama gde samo jedan roditelj ima roditeljsko pravo.
Demografska slika sve lošija
Pored finansijskih izazova, još veći problem predstavlja kontinuirani pad broja đaka, a i u Kraljevu, kao i u Srbiji, broj prvaka konstano opada.
Kako saznajemo iz Školske uprave Kraljeva, u kraljevačke osnovne škole danas kreće 935 đaka prvaka. Septembra prošle godine bilo uh 940, a godinu dana ranije 1.003.
Nastavi li se tako sa pregledom statističkih pokazatelja koji vode u davnu 1980. godinu, lako ćemo uočiti neslavan podatak koji kazuje da je za 45 godina u Kraljevu broj polaznika u prvi razred umanjen za čitavih 45%. Toliki je odnos broja od 1.700 prvačića koji su seli u školske klupe prvog septembra 1980. godine, naspram 935 koji su danas krenuli prvim đačkim koracima.
Razlog ovako negativnog trenda krije se u negativnom prirodnom priraštaju ali i u migracijama, odnosno, odlivu stanovništva ka većim gradskim centrima ili inostranstvu.
Recimo, za poslednjih nekoliko godina, znatno je veći broj odseljenih iz Kraljeva u veće gradove Srbije ili inostranstvo nego pridošlica, što pokazuju istraživanja Republičkog zavoda za statistiku. Tokom 2023. godine, primera radi, u Kraljevo se doselio 1.691, a odselilo 1.889 građana. Prošle godine ova negativna razlika je uvećana u odnosu na prethodnu. Tako je 2024. godine Kraljevo napustilo 1.790 građana, dok se doselilo njih1.532. Prosečna starost odseljenih bila je 33 godine, dakle radno i reproduktivno najaktivnije stanovništvo.
Dodamo li svemu rečenom, da je Kraljevo između dva popisa stanovništva, onog 2011. i 2022. godine, ostalo bez 14 000 žitelja, jasno je sa kakvim demografskim problemom se suočava grad kraj Ibra.
Ako se ovakav trend nastavi, za nekoliko decenija nećemo se pitati koliko košta ranac, već da li će uopšte imati ko da ga nosi. Današnji osmesi prvačića ulivaju nadu, ali brojke opominju – ako grad i država uskoro ne ponude podršku porodicama, brojni gradovi u Srbiji bi mogli ostati bez velikog dela generacija koje bi tek trebalo da se rode
Aleksandar Raković
Znači u mračnom komunizmu dvostruko više dece! Ne mogu da verujem. Da li bi neko od stručnjaka, sociolog, politikolog ili demograf mogao dati argumentovano objašnjenje?