„Pridružimo se održivoj budućnosti kroz bolje upravljanje otpadnim vodama”, naziv je projekta čija je završna, regionalna konferencija održana u Kraljevu
Otpadne vode nisu samo one, kako ih najčešće zamišljamo, crne i zamuljene, već je otpadna voda – svaka koja je prošla kroz upotrebni proces, bez obzira na stepen zagađenja. Čim otvorite česmu i pustite vodu, proizveli ste i otpadnu, a u Srbiji se svake sekunde upotrebi oko 40 kubnih metara vode i stvori isto toliko otpadne vode. Zbog toga je jasno koliki je to problem današnjice.
„Pridružimo se održivoj budućnosti kroz bolje upravljanje otpadnim vodama”, naziv je projekta čija je završna, regionalna konferencija održana u Kraljevu. Ovaj projekat, zajednički, kroz program prekogranične saradnje, realizovala su JKP „Vodovod” Kraljevo i „Vodovod” Pljevlja.
Opšti cilj projekta je doprinos unapređenju sistema upravljanja otpadnim vodama u prekograničnom području Srbije i Crne Gore, a specifični cilj – unapređenje kapaciteta javnih komunalnih preduzeća i lokalnih uprava u cilju postizanja efikasnijeg sistema upravljanja otpadnim vodama u ruralnom području.
Kroz ovaj projekat, kraljevački i pljevaljski „Vodovod“ dobili su po „kanal-džet“, specijalizovano vozilo za održavanje kanalizacione mreže.
Skupu su se obratili i direktori ova dva predzzeća Mladen Jaćimović (JKP Vodovod Pljevlja) i Aleksandar Nestorović (v.d. direktora JKP Vodovod Kraljevo). Obojica su istakla da su iz ovog projekta nešto naučili, stekli nova iskustva, dobili vozila koje će ovim preduzećima olakšati rad ubuduće:
– Ovo je prekogranična saradnja koja ne treba da bude i poslednja u okviru ove teme, ali i drugih ekološki značajnih oblasti. Nadamo se da je ovo samo početak saradnje, jer smo sada u praksi uvideli da zajedno možemo da unapredimo ono što je i kod nas, i u Pljevljima na nižem nivou u odnosu na evropske standarde – istakao je Aleksandar Nestorović.
U prvom delu konferencije, o izazovima u primeni standarda Evropske unije i EU direktivama u oblasti upravljanja otpadnim vodama u prekograničnom području, kao i o pregledu stanja u jedinicama lokalne samouprave na području regiona govorila je dr Sunčica Vještica.
Ona je doktor tehničkih nauka, radi na beogradskom Fakultetu za industrijski menadment, anjeni studenti bili su, takođe, učesnici regionalne konferencije. Drugi deo konferencije bio je posvećen izazovi u upravljanju otpadnim vodama i zaštiti vodnih resursa na ruralnom području regiona. Bilo je veoma korisno slušati o mogućnostima primene inovativnih ekosistemskih tehnologija, primerima dobre prakse i, na kraju, sagledati koje su to preporuke za jedinice lokalnih samourava u rešavanju ovog problema.
– Otpadne vode ruralnih područja su nama najmanja briga, jer nam mnogo veći problem prave zagađenja koja stvara industrija -pojasnila je dr Sunčica Vještica i podsetila da održivi razvoj podrazumeva takav razvoj društva, koji raspoloživim resursima zadovoljava ljudske potrebe, ne ugrožavajući prirodne sisteme i životnu sredinu, čime se osigurava dugoročno postojanje ljudskog društva i njegovog okruženja.
Analizom je obuhvaćeno 8 lokalnih samouprava u prekogranicnom području Srbija – Crna Gora,
koje se prostiru na 6.954 km²i u kojima živi 368.343 stanovnika, od čega oko 54% stanovnika
živi na ruralnom području,
Na analiziranom području utvrđeno je da je za urbana gradska područja u trí lokalne samouprave izgrađeno postrojenje za prečišćavanje otpadnih voda, u trí lokalne samouprave je u toku izgradnja, dok je u dve lokalne samouprave u planu izgradnja postrojenja.
I pored činjenice da na analiziranom području AVILA projekta oko 54% stanovništva živi na ruralnom područiu, ona nisu rešena adekvatnim sistemom upravljanja otpadnim vodama, što značajno utiče na zagađenje voda.
Postojeća postrojenja za tretman otpadne vode uglavnom zadovoljavaju potrebe gradskog stanovništva. Seoska naselja i dalje imaju primitivna rešenja: septičke jame ili direktna ispuštanje u najbliži vodotok. Sve lokalne samouprave su svesne problema količina otpadnih voda iz seoskih naselja, što implicira projekte proširenja kanalizacione infrastrukture i obuhvata postojeće sistema tretmana na prečišćivač otpadnih voda. Stanje u sektoru upravljanja otpadnim vodama relativno je teško sagledati, između ostalog, i zbog odsustva egzaktnih statističkih podataka u ovoj oblasti. Otpadne vode su veliki izazov za rešavanje na nivou jedinica lokalne samouprave.
– Za prečišćavanje otpadnih voda malih naselja preporučuju se takozvani prirodni sistemi prečišćavanja, koji su u najvećem broju slučajeva sistemi prečišćavanja zemljištem. Kod prirodnih sistema prečišćavanja otpadnih voda radi se o kompleksnom (biološkom, hemijskom i fizičko-hemijskom) procesu uklanjanja zagađenja otpadne vode koji se odigrava na površini i u gornjem površinskom sloju zemljišta. U prečišćavanju učestvuju mikroorganizmi iz zemljišta i biljke koje tu rastu ili su tu zasađene, a zatim dolazi do interakcije između zemljišta i zagađene otpadne vode, kao što je hemijsko taloženje odnosno adsorpcija ili jonska razmena – istakla je dr Sunčica Vještica.
Primeri dobre prakse, kako se na regionalnoj konferenciji moglo čuti su jednostavna pouzdana i jeftina rešenja koja dolaze iz prirode, a njihove prednosti su visok stepen prečišćavanja (80 do 90%), pouzdanost u radu, niski troškovi izgradnje, nema utroška energije, hemijskih agenasa, jednostavno, jeftino održavanje, nema obrade i odlaganja mulja i potpuno se uklapaju u prirodni ambijent. To su tzv. biološki aerisani prečistači.
Voda, jedan je od zaključaka konferencije – nije naše vlasništvo i zato su neophodni:
– optimizacija količina ispuštene otpadne vode
– prevencija zagađenja
– dostupna rešenja iz prirode
– primena najbolje dostupnih tehnika i tehnologija gde god je to moguće, a opcija je uvek izgradnja/rekonstrukcija kanalizacione mreže i priključenje na prečišćivač otpadnih voda.
Jedna od aktivnosti ovog projekta bila je i izrada publikacije „Unapređenje sistema upravljanja otpadnim vodama na ruralnom području Srbije i Crne Gore primenom decentralizovanih inovativnih sistema” koja je nastala kao sažeti prikaz studije urađene u okviru projekta “Pridružimo se održivoj budućnosti kroz bolje upravljanje otpadnim vodama”. Projekat je sufinansirala Evropska unija u okviru pretpristupne pomoći (IPA II) kroz Program prekogranične saradnje Srbija Crna Gora 2014 – 2020.
Na kraju – podsećanje, o važnosti vode možda najboje govori činjenica da su milioni ljudi na svetu prinuđeni da žive bez ljubavi, ali bez vode ne može – niko.
M. M. D.
