Primarijus dr Slavica Plavšić: Prema nedavnom američkom istraživanju samo 65% ljudi vratilo se na prethodni nivo zdravlja za dve do tri nedelje od pozitivnog testa; smatra se da oko 10% ukupnog broja obolelih ima neku vrstu produženog kovida
Od COVID19 bolesti, izazvanom SARS-CoV-2 virusom (u daljem tekstu kovid19), do sada je obolelo oko 96 miliona ljudi u svetu, a broj umrlih je premašio 2 miliona, dok se oko 70 miliona smatra izlečenih. Mnogo nepoznanica prati epidemiju kovid 19 od samog početka. U međuvremenu se dosta saznalo i svakodnevno se dolazi do novih saznanja. Tokom trajanja epidemije primećeno je da se kod pacijenata koji su bili bolnički lečeni, ali i kod onih sa blagom kliničkom slikom, tegobe nastavljaju i nakon završene akutne faze bolesti.
Ovaj klinički sindrom naziva se postakutni kovid, produženi, dugi kovid ili covid long, a pojavljuje se kao multisistemska bolest.
Načelno, takvi pacijenti mogu se podeliti u dve grupe:
– One sa kliničkom slikom kod kojih simptomi traju duže od četiri nedelje od pojavljivanja prvih simptoma i
– One kod kojih simptomi traju duže od 12 nedelja – hronični kovid.
Takođe kod produženog kovida pacijenti se ili konstantno osećaju loše ili postoje periodi kada se osećaju dobro i periodi kada se osećaju jako loše.
Nedavno američko istraživanje pokazalo je da se samo 65% ljudi vratilo na svoj prethodni nivo zdravlja unutar 14-21 dan nakon pozitivnog testa. Smatra se da oko 10% od ukupnog broja obolelih ima neku vrstu produženog kovida. U nekim zemljama, poput Nemačke i Velike Britanije, otvorene su posebne bolnice za lečenje i tretman postkovid pacijenata. Kod nas se njihovo lečenje sprovodi individualno, od slučaja do slučaja. Zdravstveni sistem je preopterećen lečenjem obolelih, tako da ne ostaje mnogo prostora za ozbiljnije praćenje pacijenata nakon bolničkog lečenja kao i pojave eventualnih dugotrajnih posledica.
Mnogi takvi pacijenti spontano se oporavljaju uz holističku podršku, odmor, simptomatsko lečenje i postepeno povećavanje aktivnosti. Preporučuje se kontrola 14. i 28. dana nakon otpusta, a zatim u intervalima od po nekoliko meseci, u zavisnosti od rezultata radioloških i laboratorijskih nalaza. Raspored praćenja i kontrola može se po potrebi menjati, u skladu sa kliničkim stanjem pacijenta.
Naročitu pažnju bi trebalo obratiti na promene na plućima koje mogu da se prate na osnovu Rtg i CT pluća. Na skeneru pluća analizira se izmenjenost pluća po segmentima i nalaz se izražava brojčano kao pojedinačni i ukupni skor (maksimalno 25/25). Lakši oblik oštećenja pluća je kada je rezultat do 4/25.
Ukoliko rezultat bude iznad 11/25 radi se o težem obliku koji zahteva bolničko lečenje.
Nije poznato zašto se oporavak nekih ljudi produžava. Uzroci produženog oporavka mogu da budu dugotrajna i ponavljana izloženost viremiji, kao i slab imuni odgovor organizma. Jedna od mogućih teorija, a nauka još nije došla do konačnog zaključka, jeste da se u tankom crevu zadržavaju ostaci virusa koji uzrokuju produženo trajanje bolesti. Zato se svima koji su preležali kovid savetuje da nastave sa uzimanjem probiotika još bar 2 sedmice nakon završetka kompletne terapije.
Neki od najčešćih simpoma koji značajno kompromituju kvalitet života, ali i teže komplikacije, nabrojani su u tabeli ispod.
Saveti i preporuke
– Ići na redovne kontrole (Laboratorija, posebno kontrola D-dimera, snimak pluća,
EKG i ultrazvuk srca)
– Uzimati vitamine, ali što više njih prirodnim putem
– Uzimati probiotike
– Lagane šetnje posle 10-15 dana a fizička aktivnost se savetuje tek nakon nekoliko nedelja
– Vežbe disanja – respiratorna rehabilitacija
– Preventivno uzimati „aspirin“
– Vitamin B je koristan za one koji imaju „mentalne magle“
Nastaviće se… u sutrašnjem nastavku ovog teksta tema će biti RESPIRATORNA REHABILITACIJA
Prim. dr Slavica Plavšić, specijalista za plućne bolesti
