Prvi dan posleratne slobode za Kraljevo pre 77 godina

Oslobođenje Kraljeva 29. novembra 1944. dočekano je sa velikim radošću i sa mnogo suza: grad je bio porušen, a mnogo Nemaca zarobljeno, pa su partizani morali da ih čuvaju od razjarenog naroda

Na današnji dan 1944. godine, 40 dana posle oslobođenja Beograda, i u Kraljevu je došao kraj velikim materijalnim razaranjima i ljudskim žrtvama koje su stradale od okupatora. U znak sećanja na sve one koji su u tim borbama dali najvrednije što su imali – svoj život, danas su, u pratnji Vatrogasnog orkestra „27. septembar“, polaganjem venaca na Spomenik oslobodiocima Kraljeva u Drugom svetskom ratu u parku Pljakin šanac, vence položili predstavnici Grada Kraljeva, Raškog upravnog okruga, vojske, žandarmerije, brojnih boračkih udruženja i drugih organizacija.

U noći između 28. i 29. novembra 1944. godine vođena je najteža borba naših boraca u sadejstvu sa vojnicima Crvene armije. Pomoćnik gradonačelnika Kraljeva Marko Matović, podsetio je da je da su u tadašnjih 45 dana žestoke borbe mnogi platili najvišu cenu, izgubivši živote:

– Taj njihov čin podseća nas da svako treba da se zaista zapita šta je to što možemo da uradimo da bismo bili zaista dostojni njihove žrtve. Kao narod, možemo da budemo veoma ponosni na svoje pretke i istoriju jer, iako suočeni sa teškim iskušenjima i biblijskom patnjom, uvek su birali da ostanu na strani dobra, gde smo i danas.

Dr Milan Matijević, predsednik Društva za negovanje tradicija oslobodilačkih ratova „Jovo Kursula“ podsetio je da je današnji dan pre 77 godina bio prvi dan slobode za Kraljevčane, jer su, u zoru 29. novembra 1944. godine, jedinice Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije ušle preko srušenog mosta u Kraljevo.

– Bili su to vojnici 3. srpske udarne brigade, 4. crnogorske udarne brigade i partizanski odred „Jovo Kursula“. Nemci su se posle intenzivnih borbi povukli u toku noći i Kraljevo je oslobođeno – 40 dana posle Beograda. Veliki broj ljudi je poginuo – 57 partizana, 357 crvenoarmejaca, a veliki broj je sahranjen u okolnim mestima – podsetio je kraljevački hroničar.

Prema njegovim rečima, oslobođenje Kraljeva dočekano je sa velikim radošću i sa mnogo suza. Nažalost, Kraljevo je bilo porušeno, mnogo Nemaca je bilo zarobljeno, pa su partizani morali da ih čuvaju od razjarenog naroda.

U Kraljevu je bilo zarobljeno oko 600 železničkih vagona koje je nemačka vojska koristila do Kraljeva i iz kojih je vršen pretovar oružanih snaga u vagone uzanog koloseka koji su u kompozicijama odvoženi prema Čačku, Užicu, Višegradu, Sarajevu i dalje prema Austriji. U borbama za oslobođenje Kraljeva i šire okoline nemačka vojska je imala gubitaka – 495 mrtvih, 265 ranjenih i 300 zarobljenih vojnika i oficira. Gubici Četvrte proleterske crnogorske  brigade, Treće srpske udarne brigade i partizanskih jedinica bili su – 45 poginulih i 106 ranjenih boraca, a poginulo je i 357 boraca Crvene armije, koji su sahranjeni u selima u okolini Kraljeva.

– Nemački zarobljenici su u Kraljevu radili na raščišćavanju Ulice vojvode Putnika, koja je bila razrušena usled savezničkog bombardovanja. Ovde, baš na ovom mestu pored Ibra, bila su dva mosta – metalni i drveni most preko koga je prolazila Rižina pruga. Danas imamo tradiciju i izlazimo da se podsetimo tih junačkih dana, šta je Kraljevo doživelo i preživelo – prihvatili smo negovanje tradicije poštovanja žrtava koje su pale za oslobođenje Kraljeva – poručio je Matijević.

Narod i oslobodilačka vojska su već dan nakon oslobođenja Kraljeva odali poštu streljanima oktobra 1941. na Lagerskom groblju pod Grdičkom kosom.

Prema tvrdnji istoričara, pored bitaka za oslobođenje Beograda, borbe u Kraljevu bile su najteže, najduže i najobimnije za konačno oslobođenje Srbije u II svetskom ratu. Komandant Druge proleterske divizije Sredoje Urošević 29. novembra 1944. izveštava:

“Osvojivši u toku jučerašnjeg dana sve prilaze gradu, naše jedinice su, uz sadejstvo jedinica Crvene armije, zauzele Kraljevo”.

Autor Spomenika oslobodiocima Kraljeva u parku Pljakin šanac – delo je Kraljevčanina Aleksandra Vasiljevića.

M. M. D.