Sela oko Kraljeva sve praznija: u 16 živi manje od 100 stanovnika

Selima koja su svedena na demografski minimum preti gašenje, a među njima su Bojanići, Brezna, Borovo, Gokčanica, Lopatnica, Mlanča…

Između dva poslednja popisa, od 2011. do 2022. godine, ukupan broj stanovnika u Srbiji smanjen je za oko pola miliona. Demografski procesi posebno su pogodili seoska područja, pa se oko 1.200 sela nalazi u procesu demografskog nestajanja, jer imaju manje od 100 stanovnika.

Teritorija grada Kraljeva obuhvata 92 naseljena mesta, od kojih većinu čine sela. Prema podacima popisa iz 2022. godine, u samom gradskom području živi oko 57.000 stanovnika, dok u svim ostalim naseljima zajedno živi oko 48.000 ljudi.

Iako Kraljevo i dalje ima velika sela, i u njima je zabeležen pad broja stanovnika. Posebno zabrinjava podatak da je 16 sela na teritoriji grada svedeno na demografski minimum i da im preti gašenje. Među njima su Bojanići, Brezna, Borovo, Gokčanica, Lopatnica, Mlanča i druga sela koja imaju manje od 100 stanovnika.

Jedan od glavnih razloga zbog kojih sela ostaju pusta jesu staračka domaćinstva. U većini sela na teritoriji Kraljeva prosečna starost stanovništva prelazi 55, a u pojedinim mestima i 60 godina. Drugi razlog je nedovoljno razvijena infrastruktura, naročito u planinskim selima sa malim brojem stanovnika, gde često nedostaju asfaltni putevi, zdravstvene ambulante i prodavnice.

Treći razlog su migracije. Mlađe stanovništvo se decenijama iseljava u prigradska naselja, poput Ribnice i Čibukovca, ali i u veće gradove i inostranstvo. Tako sela ostaju bez dece, radno sposobnog stanovništva i naslednika koji bi nastavili život na porodičnim imanjima.

Država sprovodi nekoliko programa usmerenih na ekonomski oporavak i ponovno naseljavanje seoskih područja.

Jedna od mera je kupovina seoskih kuća sa okućnicom. U okviru ovog programa punoletni građani, koji nisu stariji od 45 godina i nemaju nekretninu u svom vlasništvu, mogu da konkurišu za bespovratna sredstva u vrednosti do 1,5 miliona dinara za kupovinu kuće na selu.

Druga mera odnosi se na podsticaje za razvoj seoskog biznisa i preduzetništva. Država dodeljuje do 10.000 evra bespovratnih sredstava za pokretanje delatnosti kao što su stari i umetnički zanati, trgovinske radnje, proizvodnja hrane, automehaničarske i druge uslužne delatnosti.

Godinama je aktuelna i mera za razvoj seoskog turizma, u okviru koje se dodeljuju sredstva za uređenje i opremanje smeštajnih kapaciteta i ugostiteljskih objekata u ruralnim područjima.

Među merama su i subvencije u poljoprivredi, poput podrške malim poljoprivrednicima za kupovinu mehanizacije, podizanje zasada i kupovinu rasnih grla stoke, kao i IPARD programi Evropske unije i Ministarstva poljoprivrede, namenjeni modernizaciji sela.

Ipak, uprkos svim aktuelnim merama, prognoze pokazuju da će se trend nestajanja sela u Srbiji nastaviti. Ukoliko se sadašnji procesi ne zaustave, procenjuje se da bi za 25 godina u Srbiji moglo da nestane oko 3.000 sela.

Da li će mere države stići dovoljno brzo do onih mesta u kojima još ima života i da li će u većim selima, koja opstanu, uslovi za život zaista postati bolji?

A. P.