Sloboda je u Kraljevo 1918. godine stigla – na današnji dan

Kraljevo je u Velikom ratu oslobođeno 22. oktobra 1918, a ostalo je zabeleženo da u varoši, po ulasku srpske vojske nije bilo više od 2.500 stanovnika; da bi preživeli teške dane rata i nemaštine, svi ostali otišli su – u okolna sela

Pre tačno 103 godine, u Kraljevo je, 22. oktobra 1918. godine, ušla srpska vojska, pa je ovaj datum u istoriji grada ostao zabeležen kao Dan oslobođenja Kraljeva u Velikom ratu. Pre pet godina lokalna samouprava počela je da obeležava taj dan u znak sećanja na srpske vojnike koji su prošli sve strahote rata kakav svet do tada još nije video i doživeli da u Kraljevo uđu sa srpskim barjakom.

Tako je danas, u selu Vrba, u porti Hrama Vaznesenja Gospodnjeg, odata pošta poginulima od 1912. do 1920. godine iz tog i okolnih sela: Zaklopače, Dragosinjaca, Metikoša i Ratine.

Gradonačelnik Kraljeva i njegovi dva pomoćnika, Miloš Milišićem i Milun Jovanović, i zamenik predsednika skupštine Milenko Stefanović, položili su venac kraj spomen-ploče na zidu zvonare. Uz zvuke „Posmrtnog marša“ Vatrogasnog orkestra „27. septembar“, kraj bele mermerne ploče na kojoj su imena 180 stradalih ratnika iz ovog kraja, cveće su položili i predstavnici vojske, policije, kraljevačkog Društva za negovanje tradicija oslobodilačkih ratnika Srbije „Jovo Kursula“.

Sveštenik Hrama Vaznesenja Gospodnjeg održao je pomen poginulim borcima Velikog rata iz ovog kraja.

Dan sećanja predstavlja čuvanje uspomene na sve oficire, podoficire i vojnike poginule u dva balkanska i Velikom ratuGradonačelnik Kraljeva dr Predrag Terzić je istakao da se na današnji dan sećamo svih oficira, podoficira i vojnika koji su poginuli u Prvom i Drugom balkanskom ratu i Prvom svetskom ratu. On je podsetio da kao potomci često, kzaboravljamo da bi 1.200.000 žrtava, da su ostali živi, imali decu i unuke i da bi danas broj stanovnika Srbije bio – mnogo veći.

– Mi smo borbu i u balkanskim i u Prvom svetskom ratu platili brojem izginulih i brojem nerođene dece. Upravo zbog toga danas treba da se setimo svih onih koji su svoje živote, ali i živote svojih potomaka, žrtvovali kako bismo mi danas živeli u slobodi – istakao je gradonačelnik Kraljeva.

Prema rečima Milana Matijevića, predsednika Društva za negovanje tradicija oslobodilačkih ratova Srbije „Jovo Kursula“, spomen-ploča koja se sada nalazi na zidu zvonare u porti Hrama Vaznesenja Gospodnjeg u Vrbi, postavljena je 1930. godine u crkvi. Tokom borbi za oslobođenje Vrbe 1944. godine ta crkva je srušena, a ploča je u porušenoj crkvi bila do 1952. godine, kada je izmeštena na zvonaru.

Na teritoriji Kraljeva, podsetio je on, postoji 57 spomenika i spomeničkih obeležja figuralnog oblika, spomen-ploča, spomen-škola i spomen-crkava, kao i dve spomen-zvonare -u Vrbi i u Sirči.

On je podsetio na priču koja datira iz perioda oslobođenja Kraljeva u Prvom svetskom ratu, a po kojoj je tadašnji predsednik kraljevačke opštine Jovica Stojković naredio svim potkivačima da potpale vatre da bi mogli da se potkivaju konji, na kojima je, kako je istakao, Srbija dočekala slobodu. Narod je srpske ratnike koji su pristizali kitio cvećem, a konje izvezenim peškirima. Naime, posle proboja Solunskog fronta u septembru 1918. godine srpska vojska je, oslobodivši Makedoniju i južne delove Srbije, krajem oktobra – stigla do Kraljeva.

U večernjim satima 21. oktobra 1918. u grad je ušla konjička patrola kapetana Bogdana Jevtovića, kako bi ispitala teren, jer je, pretpostavljali su, Kraljevo još bilo u rukama Austrijanaca i Nemaca. Na Pljakinom šancu bilo je 12 topova, pa je konjička patrola trebalo da ispita da li se okupator i dalje nalazi u gradu.

Kada su srpski vojnici utvrdili da u Kraljevu više nema austrijskih i nemačkih trupa, povukli su se u Robnicu, obavestili komandanta Bogdana Jevtovića i sutradan je srpska jedinica ušla u Kraljevo.

Grad je bio opustošen, jer je najveći broj stanovnika zbog nemaštine i gladi napustio Kraljevo.

Da bi preživeli teške dane, otišli su u okolna sela, pa u samom gradu nije bilo više od 2.500 stanovnika.

Nemci i Austrijanci su, kada je postalo jasno da gube rat, povlačeći se, pravili nepregledne kolone od Kragujevca do Beograda. Želeli su neprijateljski vojnici da se što pre prebace preko Save i Dunava, smatrajući da ih srpske trupe neće goniti na bivšoj teritoriji Austrougarske, ali su se, kako se ispostavilo, u toj proceni – sasvim prevarili. Sve ostalo – danas je istorija.

                   M. M. D.