Ne smemo da zaboravimo da je svaki stradali vredan, da je imao porodicu i zato su dragoceni svaka fotografija ili dokument koji ga pominju imenom i prezimenom, poruka je sa promocije trećeg izdanja izdanja knjige „Identiteti žrtava streljanih u Kraljevu oktobra 1941“
Treće izdanje istoriografske knjige „Identiteti žrtava streljanih u Kraljevu oktobra 1941“, prvog dela u novoj ediciji Muzeja žrtava genocida, predstavljeno je u Narodnom muzeju u Kraljevu, rodnom mestu autorke Silvije Krejaković. Novouspostavljena edicija nosi naziv Sine ira et studio (lat. – bez gneva i pristrasnosti), a takvo je i delo koje je doživelo svoje treće izdanje. Autorka Silvija Krejaković sada je muzejska savetnica u Muzeju grada Beograda, a više od dve decenije radila je u Narodnom muzeju Kraljevo, pre svega istražujući identitete žrtava nestalih u jednom od najtragičnijih i najtraumatičnijih događaja iz istorije Kraljeva.
Ona je istakla da se u sali u kojoj je održana promocija nalazi spisak poginulih iz Žičkog sreza, koji je objedinio sve prethodno dostavljene spiskove iz fabrika, tadašnjeg Okružnog načelstva, uprava škola i imenovoa 28. maja 1942. godine poginule u Žičkom srezu. Godinama su ti spiskovi prikupljanjani, i ne samo spiskovi, već i različiti predmeti streljanih. Prikupljani su u baštinu Narodnog muzeja u Kraljevu i samo ti fragmenti jučerašnje prošlosti, koja ne treba da bude zaboravljena istakla je Silvija Krejaković, čine osnovu za istraživanje.
– Ova knjiga ne predstavlja kraj istraživanja, niti je njome okončan broj stradalih. Ne radi se o apsolutnim brojevima. Radi se o imenima ljudi koji su postradali, koji su bili civili ,a streljani prema nacističkim vrednosnim sistemima u rasponu sto za jednog ubijenog nemačkog vojnika. odnosno 50 za jednog ranjenog. Upravo zbog vrednosnih sudova nacizma sa takvim „proporcijama“ stradanja, mi danas ne smemo da zaboravimo da je svaki čovek vredan, da je imao porodicu. Svaka fotografija, svaki dokument koji ga pominje imenom i prezimenom, svako sećanje njegovih potomaka, članova porodice, sve je to dragoceno. To je ona memorijalna baština koju treba da prikupljamo, jer bez toga mi nemamo budućnost – istakla je autorka knjige, koja je sa prisutnima podelila svoja sećanja i dileme sa kojima se suočavala tokom višegodišnjeg rada na ovoj knjizi.
Zašto su (znajući, jer su koristili izvore), pored svog rada, istoričari ranije pristajali na proklamovane brojeve bezimenih žrtava, iskazivane na javnim komemoracijama, prema rečima autorke Krejaković – nije objašnjivo. Ona je zato citirala reči svog starijeg kolege istoričara i profesora Đorđa Stankovića: „Čemu podušja, čemu pomeni ako ne znamo kome ih posvećujemo?“
Sa zakašnjenjem od pola veka, upravo zahvaljujući radu Silvije Krejaković, do danas su, imenom i prezimenom, tačno utvrđena imena 2.198 stradalnika od kojih se nijedno, nažalost, još ne nalazi na bilo kom delu sadašnjeg Groblja streljanih 1941. godine.
Mirjana Savić, muzejska savetnica osvrnula se na doprinos Narodnog muzeja u istraživanju zločina. a posebno same Silvije Krejaković. O knjizi „Identiteti žrtava streljanih u Kraljevu oktobra 1941“ govorio je i dr Dejan Ristić, v. d. direktora Muzeja žrtava genocida. Prema njegovim rečima, ovo prvorazredno dragoceno naučno delo s razlogom je objavljeno prvo u ediciji u okviru koje će biti objavljivana najznačajnija naučna dela izvorno nastala na srpskom jeziku.
On je ocenio da se u Kraljevu desio jedan, pravno kodifikovani i sprovedeni zločin od strane jedne države prema pripadnicima naroda druge, okupirane države koji, nažalost, nije kodifikovan kao genocid jer su tek kasnije doneti prvi međunarodno pravi akti o genocidu, pa nije bilo moguće, zločin u Kraljevu ili Kragujevcu, retroaktivno tako kodifikovati.
– Možda bi tačnije bilo reći da, iako je i bilo nekih prilika, na nekim zakasnelim suđenjima pojedinim pripadnicima nemačke vojske kasnih četrdesetih godina prošlog veka, one su propuštene – istakao je dr Dejan Ristić, koji je svoju tezu o nedovoljnom bavljenju naše istorijske i pravne nauke temama masovnog stradanja srpskog naroda tokom XX veka, a posebno tokom drugog svetskog rata, potkrepio podacima o broju doktorata na ove teme i broju istoričara koji proučavaju ovu oblast.
– Kao što mi pretke kažnjavamo zaboravom i nas će naši potomci kazniti zaboravom. Cilj okupatora je bio da poništi jednu naciju a mi svojim odnosom prema žrtvama masovnih stradanja tokom Drugog svetskog rata, kao da nastavljamo tu tendenciju – opomenuo je dr Ristić, dodajući da se, kao društvo i kao narod, suočavamo sa posledicama apsolutnog neznanja i nezainteresovanosti za ono šta nam se desilo pre samo osamdeset godina.
Nakon završene promocije u publici se razvila diskusija sa nizom pitanja i opaski vezanih za ovu tragičnu temu.
M. M. D.
Na ovu temu pročitajte i tekst: Intervju, Silvija Krejaković: Godine istraživanja posvetila sam utvrđivanju podataka o životu svakog streljanog
