Prema predanju, crkva brvnara na ovom mestu potiče iz 1804. godine, kada su je meštani, za samo jednu noć preneli iz susednog sela Gračac, sa tzv. Gračačke glavice na Vukušičko brdo
Iako postoje predanja da su crkve brvnare podizane još u srednjem veku, za vreme vladavine Nemanjića, nijedna od njih – nije sačuvana. U vreme Karađorđa, vođe Pvog srpskog ustanka, između 1800. i 1813. godine, uglavnom su obnavljane starije crkve- brvnare, ali su u manjem broju podizane i nove. Prema usmenom predanju, i crkva brvnara u selu Vukušica, između Kraljeva i Vrnjačke Banje – jedna je od njih.
Jerej Aleksandar Timotijević, paroh vukušički, kaže da, po onome što se među narodom ovog kraja prenosilo sa kolena na koleno, crkva brvnara na ovom mestu potiče iz 1804. godine, kada su je meštani, za jednu noć preneli iz susednog sela Gračac, sa tzv. Gračačke glavice na Vukušičko brdo:
– Tamo su je, navodno, turske bule oskrnavile, jer su sušile veš u njoj. Prve pisane podatke o ovoj crkvi brvnari imamo iz 1837. godine, a za ktitore se smatra porodica Golušić iz Raštana, naselja u okolini Bitolja, koji su se iz tog kraja, preselili u ove krajeve.
Pogledajte VIDEO:
Prvobitna crkva bila je površina 36 kvadratnih metara, a 1923. godine od opeke je dozidana priprata površine 2,65 kvadrata.
– Inače, cela crkva izgrađena je od hrastovih brvana. Ima pravougaonu osnovu sa polukružnim oltarskim završetkom. Unutrašnjost crkve podeljena je na tri dela: oltarski deo, lađu crkve ili naos i dozidanu pripratu. Meštani su 1881. godine crkvu prepokrili šindrom. Ona je unutra zasvedena šašovcima, a pod je urađen od kamenih ploča. Sam temelj crkve visine je pola metra – saznajemo od jereja Aleksandra Timotijevića i šetnjom kroz vukušičku crkvu brvnaru koja u decembru, sa prvim snegom, živi pravu zimsku bajku.
Ambijent u kojemcrkva obitava – neuporedivo je, čini nam se – lepši u proleće kada je sve zeleno.
Možda je joši lepši u jesen kada se crkva svojim braon-belim koloritom savršeno uklopi u jesenje tonove. Samo crkva neuobičajena je po tome što je smeštene u centru groblja na kojem se nalazi veliki broj spomenika, takozvanih krajputaša koji su podignuti palim borcima kojima se ne zna grob.
Ikonostas u crkvi je delo lokalnog slikara. Ikone u donjem delu su kvalitetnije izrade i rađene su temperama na platnu.
– Prestone ikone rađene su u vizantijskom stilu, ali iz vremena kada je on počeo da poprima elemente baroka. Tu su ikona Isusa Hrista, Presvete Bogorodice i Svetog Jovana Krstitelja koji je i hramovna slava ovoga hrama i zaštitnik ovoga mesta – kaže vukušički paroh, jerej Aleksandar Timotijević.
U crkvi brvnari u Vukusici nalazi se i jedan deo moštiju nepoznatog vukušičkog svetitelja. One su izložene pored centralne celivajuce ikone kako bi vernici mogli da im se poklone.
– Još je vredan pomena vukušički jerej Teohar Teoharević koji je opsluživao ovu parohiju od 1946. do 1951. godine i u to vreme spasao ovu crkvu brvnaru od obrušavanja. On je, zajedno sa meštanima, u neposrednoj blizini crkve podigao crkvenu salu za potrebe crkve i parohijana. Na temeljima te prvobitne sale koju je Teohar izgradio u blizini hrama kasnije je izgrađena današnja crkvena sala koja je sada u upotrebi i u čijem sklopu se nalazi i crkvena prodavnica – ističe naš sagovornik.
Na zidu crkvene sale, zanimljivo je, nalaze se uramljene fotografije prethodnih paroha sa njihovim kratkim biografijama. Ti tekstovi pored fotografija donose priče o životima paroha, a kroz njih se može sagledati i život same parohije i istorija Hrama svetog Jovana Krstitelja u Vukušici.
U neposrednoj blizini crkve brvnare nalazi se i važan spomenik izvesnom svešteniku Radoslavu iz 1834. godine. On je, pre skoro jednog veka službovao u ovoj crkvi, a sahranjen je u Vranešima.
– Ova crkva je „živa crkva“, jer se parohijani okupljaju pokraj svoje bogomolje i dolaze na svete liturgije, pričešćuju se i donose da preseku kolač za svoje krsne slave. Ja sam, po blagoslovu Njegovog preosveštenstva episkopa Justina, postavljen za paroha na ovoj vukušičkojoj parohiji 2. januara 2021 godine i od tada službujem u ovom hramu. U njemu se služi sveta liturgija „crvenim slovom“ u toku nedelje, a nedeljom se služi sveta liturgija u novom Hramu svetog Save u Vranešima – kaže jerej Aleksandar Timotijević, paroh vukušički.
Prema podacima iz 2015. godine, selo Vukušica imalo je 62 domaćinstva. Kuće su na zaravni ispod Vukušićke (ili Bačevačke) Glavice i na plećatim kosama Čairima i Nedelu, koje se od Vukušićke Glavice blago spuštaju severu ka Vranešima.
U selu postoje četiri potoka: Gradinski Potok, Tovarnica, Orašće (ili Rašće) i Grablji Potok, sedam izvora, 10 bunara, brojne parcele i šume. Kuće su zbijene u gomilu, 20 do 50 metara udaljene jedna od druge, ređe 100 do 200 metara, kao što su kuće Bačevića ispod Vukušićke Glavice. U haračkim spiskovima iz 1818. godine Vukušica, koja je do 1844. godine bila zaselak sela Otroci, imala je 13 kuća.
Možda je nalepše da do crkve brvnare u Vukušci prošetate leti: seoska zavetina je drugi dan Praznika svete trojica – drugi dan Duhova. Možda vam tada postane još jasnije zašto je, u vreme vladavine Turaka na ovim prostorima, obnovljeno građenje crkava brvnara u selima, na skrovitim mestima, u gustoj šumi.
Tada je drvne građe uglavnom bilo svuda, a izgradnja crkvice od drveta nije iziskivala posebnu veštinu, jer su bile veoma slične kućama za stanovanje koje su tada bile građene od drveta, a za kratko vreme narod je lako mogao, u slučaju potrebe, da ih premesti sa jednog na drugo skrovitije mesto. Crkva u Vukušici je na Vukušičkoj Glavici sigurno pronašla svoj pravi, prelepi dom.
M. M. Dabić
