Izložba „Lojanik: Praistorijski kamenolom jaspisa i opala“, otvorena u Galeriji Narodnog muzeja Kraljevo, publici približava jedno od najznačajnijih arheoloških otkrića u centralnoj Srbiji – mesto na kome su ljudi pre najmanje 144.000 godina vadili i obrađivali kamen.
Lokalitet Lojanik, smešten u blizini Mataruške Banje, dugo je bio poznat kao paleobotaničko nalazište, ali su sistematska arheološka istraživanja od 2016. do 2022. godine pokazala da je reč o praistorijskom centru eksploatacije jaspisa i opala. Upravo su ti poludragi i tvrdi kameni materijali korišćeni za izradu oruđa u periodu srednjeg paleolita.
Na izložbi su predstavljeni kameni artefakti, jezgra i odlomci sirovine, kao i rekonstrukcije procesa vađenja i obrade kamena. Posetioci mogu da vide kako su praistorijski ljudi prepoznavali kvalitetan materijal, kako su ga izdvajali iz stene i pretvarali u alat – noževe, strugače i druge predmete neophodne za opstanak.
Na otvaranju izložbe direktor Narodnog muzeja Kraljevo Darko Gučanin podsetio je da je istorija ovog kraja dugo bila gotovo isključivo vezivana za srednji vek i znamenitosti poput Žiče i Magliča, ali da Lojanik pokazuje da je ljudsko prisustvo na ovom prostoru mnogo starije i dublje ukorenjeno.
Gučanin je naveo da je izložba nastala kao rezultat sistematskih istraživanja lokaliteta Lojanik i Crkvine, sprovođenih od 2016. do 2022. godine u okviru zajedničkog projekta Narodnog muzeja Kraljevo i Narodnog muzeja Srbije, sa ciljem da se rasvetli praistorijsko rudarenje i upotreba jaspisa i opala u centralnoj Srbiji.
O značaju lokaliteta govorila je i Vera Krstić iz Narodnog muzeja Srbije, istakavši da je Lojanik danas prepoznat kao jedno od retkih nalazišta u regionu koje svedoči o organizovanom praistorijskom „rudarenju“, odnosno planskoj eksploataciji sirovina.
Izložbu je otvorio profesor dr Dušan Mihailović sa Filozofskog fakulteta u Beogradu, naglasivši da postavka i nedavno objavljena monografija zajedno čine celinu koja Lojanik pozicionira na arheološkoj mapi Evrope.
Autorka izložbe dr Vera Bogosavljević Petrović istakla je da je cilj bio da se rezultati dugogodišnjih istraživanja učine dostupnim široj javnosti:
„Arheološko nasleđe nema smisla ako ostane zatvoreno u stručnim publikacijama. Ono pripada svima.“
Izložba tako ne govori samo o kamenu, već o kontinuitetu života – o ljudima koji su pre desetina hiljada godina birali ovaj prostor kao mesto rada i opstanka. Lojanik danas podseća da istorija Kraljeva ne počinje u srednjem veku, već duboko u praistoriji.
M. M. D.
144.000 година…